Síaburcharpat Con Culaind
Sections in the text
|
|
||||||||
|
|
||||||||
Section 1
|
DOLLUID Patraic do Themraig do erail creitme for ríg nErend |
Chuaigh Pádraig go Teamhair do fhoráil creidimh ar rí Éireann |
Patrick went to Tara to enjoin belief upon the King of Erin, |
|
.i. for Loegaire mac Néill ar is eside ba rí Herend ind inbaid |
.i. ar Laoghaire mac Néill, óir is eisean ba rí Éireann an ionú sin. |
that is, upon Loegaire, son of Niall, for he was King of Erin at the time; |
|
ar ni chretedsidé in Comdid ciano pridcaide dó. |
Óir ní chreideadh-san an Coimdhe cé go bpraeitseáiltí dó. |
for he would not believe in the Lord though He had been preached unto him. |
|
Asbert Loegaire fri Patraic “noco chretiubsa duitsiu nách do Dia |
Dúirt Laoghaire le Pádraig: “Ní chreidfidh mise duitse ná do Dhia, |
Loegaire said to Patrick: “By no means will I believe in thee, nor yet in God, |
|
nó coro dusce Coin Culaind damsa fó míadamla |
nó go ndúisceoidh tú Cú Chulainn dom-sa faoi mhiadh |
until thou shalt call up Cú Chulainn in all his dignity, |
|
feib adfíadar i scelaib |
feibh a deirtear i scéalta, |
as he is recorded in the old stories, |
|
conid n-acur ocus conid n-arladur ar mo bélaib sund |
gonadh bhfeice agus gonadh labhra mé leis ar mo bhéal anseo. |
that I may see him, and that I may address him in my presence here; |
|
is iar sain no cretiubsa duitsiu.” |
Is iar sin a chreideoidh mise duitse.” |
after that I will believe in thee.” |
|
“Is folaith do Dia aní sin” ol Patraic. |
“Is féidir le Dia an ní sin,” ar Pádraig.
|
“Even this thing is possible for God,” said Patrick. |
Section 2
|
Tic techtaire iarom on Chomdid co Patraic |
Tagann teachtaire iaramh ón gCoimdhe go Pádraig |
Then a messenger came from the Lord to Patrick, |
|
co tairistis co arna bárach |
[a dúirt] go dtairistís go (lá) arna mhárach |
and he said that they [i.e. Patrick and Loegaire] should remain until the morrow |
|
for dua na rátha .i. na Temrach |
ar chlaífort an rátha .i. na Teamhrach, |
on the rampart of the Rath of Tara, |
|
ocus ticfad Cu Chulaind a ndochum and. |
agus go dtiocfadh Cú Chulainn chucu ann. |
and that Cú Chulainn would appear to him there. |
|
Is iar sin iarom |
Is iar sin |
Afterwards |
|
|
|
(that is, after the appearance of Cú Chulainn to him in his chariot) |
|
luid Lóegaire do acallaim Patraic |
chuaigh Laoghaire do agallamh Pádraig |
Loegaire went to converse with Patrick. |
|
iar taidbsin Con Culaind dó ina charput. |
iar thaibhreamh Chon Chulainn dó ina charbad. |
|
Section 3
|
Asbert Patraic fri Loegaire |
Dúirt Pádraig le Laoghaire: |
Patrick said to Loegaire: |
|
“innut tarfás ní?” |
“Ar taispeánadh duit ní?” |
“Has something indeed appeared to thee?” |
|
“Domarfhás [sic] im(m-overbar)” for Loegaire |
“Taispeánadh, iomorra,” ar Laoghaire, |
“Something has indeed appeared to me,” said Loegaire; |
|
“ocus nim thá cumac día aisnéis |
“agus ní féidir liom é a fhaisnéis, |
“but I have not power to relate it, |
|
mani sénasu ocus mani chosecra mo gin.” |
muna séanfaidh agus muna gcoisricfidh tusa mo ghion.” |
unless thou wilt sign and consecrate my mouth.” |
|
“Ni senubsa” ol Patraic “do ginsu conom raib mo ríar. |
“Ní shéanfaidh-sa,” ar Pádraig, “do ghionsa gonadh raibh mo riar agam. |
“I will not sign thy mouth,” said Patrick, “until I shall have my demand. |
|
arsénub im(m-overbar) in n-aér dotháet as du ginsu |
Séanfaidh mé iomorra an t-aer a théann as do ghionsa, |
I will, however, make a sign on the air that comes out of thy mouth, |
|
co n-écis [conécus MS] in tadbsin tarfás duit.” |
go n-inseoidh tú faoin taibhse a taispeánadh duit.” |
in order that thou mayest describe the appearance which was shown to thee.” |
Section 4
|
“A mbása em” for Loegaire “oc dul dar Fán in Charpait |
“Bhí mise ámh,” ar Laoghaire, “ag dul thar Fhán an Charbaid |
“As I was going,” said Loegaire, “over the Slope of the Chariot |
|
do Cnuc Síde in Broga |
go Cnoc Sídhe an Bhrugha, |
to the Hill of the Sídh of the Plain, |
|
hi Tulaig in Turchomraic |
i dTulaigh an Turchomhraic, |
in the Plateau of the Assembly |
|
i mBruig Meic ind Óc. |
i mBrugh Mhic an Óig, |
in the plain of MacIndoc, |
|
Co n-acasa in gaíth n-úair n-aigidi amal chroísig dibroí |
chonaic mé an ghaoth fhuair oighreata, amhail craoisigh débhioraigh. |
I saw the cold piercing wind, like a double-barbed spear. |
|
bec nád ruc ar folt díar cennaib |
Beag nár rug sí ár bhfolt dár gcinn |
It hardly spared to take the hair from our heads, |
|
ocus ná dechaid triund fodesin co talmain. |
agus nár dheachaigh (sí) trínn féin go talamh. |
and to go through us to the earth. |
|
ro íarfacht in gaíth do Benén” or Loegaire. |
D’fhiarfraigh mé faoin ngaoth de Bheinéan,” ar Laoghaire. |
I asked of Benen the meaning of the wind. |
|
“Asbert Benen frimsa ‘is í gáeth iffir[n]d [n-stroke om.] insain |
“Dúirt Beinéan liomsa, ‘is í gaoth ifrinn ansin, |
Benen said to me, ‘That is the wind of hell |
|
iarna oslucud ría Coin Culaind.’ |
iarna oscladh roimh Chú Chulainn.’ |
after its opening before Cú Chulainn.’ |
|
Co n-accamár iarom in tromchíaich máir doléic fornd. |
Chonaiceamar iaramh an tromcheo mór a lig orainn. |
We saw then the heavy fog which dropped upon us. |
|
Ro iarfachtsa dano do Benén in tromchiaig sin. |
D’fhiafraigh mé *freisin* de Bheinéan faoin dtromcheo sin. |
I asked also of Benen the meaning of the heavy fog. |
|
asbert Benén bátar anála fer ocus ech immandeochatar in mag ríam. |
Dúirt Beinéan go rabhadar anála fear agus each a d’imigh ar an magh roimhe. |
Benen said that the fog was the breath of men and of horses that were traversing the plain before me. |
|
Co n-acamar iarom in feóchúni mair uasund túas. |
Chonaiceamar iaramh ealta mór fiach dubh os cionn thuas. |
Then we saw the great raven-flock on high above us. |
|
Ba lán in tír di sudib |
Ba lán an t-aer nó an tír díobh, |
The country was full of birds, |
|
ocus ba heter nélaib nime bátár ara n-airde. |
agus ba idir neala neimhe a bhí siad in airde. |
and in height they reached to the clouds of heaven. |
|
Ro iarfacsa [sic] do Benén aní sin. |
D’fhiarfraigh mise de Bheinéan an ní sin. |
I asked of Benen concerning that matter. |
|
Asbert Benen batar fóit a cruib na n-ech |
Dúirt Beinéan go rabhadar fóid ó chrúba na n-each |
Benen said they were sods thrown up by the hoofs of the horses |
|
bátár fó charput Con Culaind.” |
a bhí faoi charbad Con Chulainn.” |
that were yoked to Cú Chulainn’s chariot.” |
Section 5
|
“A mbámmár and iar sain |
“Bhíomar ann iar sin |
“After that, we being still there, |
|
co n-acammar fúatha na n-ech triasin ciaich |
chonaiceamar fuatha na n-each tríd an gceo |
we saw the forms of the horses through the mist, |
|
ocus na fer isin charput solam |
agus na bhfear sa charbad solamh. |
and of men in the easy chariot. |
|
arae apri hesi for ard |
Ara ar a gcúl ar ard, |
A charioteer on high behind them; |
|
síthbe sigidi eich doríadat séotu. |
taoiseach buanseasmhach, eich a ndeachaigh ar shéada. |
a spirit-chieftain: horses that ride paths [horses that career along roads, tracks, courses S]. |
|
Co n-accasa iarom in dá ech |
Chonaic mise, iaramh, an dá each |
I observed after this the two horses; |
|
commóra comaille acht nammá co sain delba ocus datha. |
comh-mhóra comháille, ach ná mba chosúil dealbha agus datha, |
equal in size and beauty were they, and only unlike in form and colour; |
|
comlúatha comchóri comgníma |
comhluatha comhchóra comhgníomha |
in swiftness, in symmetry, in action, equal. |
|
boslethna deslethna biruich ardchind agenmair gobchuíl dúalaig dénmecha |
bosleathana deisleathana biorach ardchinn mórthapa gobchaol dualaigh déanmhacha |
Broad were their hoofs and broad their backs; |
|
dathálli tullethain forarda forána forbreca. |
dath-áille tulleathain forarda forránach forbhreaca. |
in colour beautiful; in height, in vehemence, remarkable. |
|
At é cendbeca cruindbeca urarda aurderca aurgastai. |
Agus iad ceannbheaga cruinnbheaga urarda oirirce urghasta |
Their heads were small: large-lipped, bright-eyed. |
|
Bruinni derga beólaidi sulgi slemna saitsidi sogabalta |
broinndearga beathaithe soilbhre sleamhaine soshrianta soghabhálta |
Red of chest, sleek and well-knit, they yielded promptly to the yoke; |
|
fégi fáeborda femenda |
féigh faobhair feamanna |
they [attracted attention by] the lofty dignity [of their movements]; |
|
cassmongaig cóiri caím casarcig |
casmhongaigh córa caoimh caschairchigh. |
their manes and tails hung down in curls. |
|
broga forfuil ina díaid inétside |
Broganta a bhfuil ina ndiaidh-sean. |
Behind the pair a wide-spaced chariot. |
|
da ndroch duba tarchise. |
Dhá roth dubha daingne. |
[Beneath it], two black solid wheels; |
|
Dá roth chóiri cóicrisi. |
Dhá roth córa comhchriosach. |
[above it], two symmetrical, over-lapping reins; |
|
Fertsi crúadi colgdirgi. |
Fearsaid chrua cholgdhírí. |
its shafts firm and straight as swords; |
|
Dá n-all n-aphthi n-intlasse. |
Dhá iall aoibhne iontlaise. |
the reins adorned and pliant; |
|
Síthbe findargit co fethan findruine. |
Sithbhe fionnairgid go feadhain fiondruine |
the pole, white silver with a withe of findruine; |
|
Cuing dron drumnech fororda. |
Cuing dhrondhroimneach forórga. |
the yoke, firm, ridged, and made of gold; |
|
Pupall corcorda. Fortche uanide. |
Puball corcra. Clúdach uaine. |
the hood, purple; the fittings, green. |
|
Láech and isin charput sin súas |
Laoch sa charbad sin thuas. |
Within the chariot a hero was visible. |
|
máeldub demis fair for suidiu. |
Maol (gruaig ghearr) dubh deimhis air-sean. |
His hair was thick and black, |
|
Atá lim is bó roda lig. |
Dar liom is bó a ligh é. |
and smooth as though a cow had licked it. |
|
Súil glas bannach ina chind. |
Súil ghlas bheoga ina cheann. |
In his head his eye gleamed swift and grey. |
|
Fúan corcorgorm im suide a cetoraib orgait [sic] óengil. |
Fuan corcarghorm uime-sean, gona cheathar chuinní airgid aonghil. |
About him was flung a tunic of purple-blue, its borders of white gold-withe. |
|
Dulend dergóir fora bruinnib |
Duille-eo deargóir sa bhrat ar a bhroinne |
It was clasped with a brooch of red gold upon his breast; |
|
ro leth dar cechtar a dá gúaland. |
a leath thar ceachtar a dhá ghualann. |
it floated out over each of his two shoulders. |
|
Léni gelchulpatach immi co nderginluth intlase. |
Léine ghealchulpaideach uime go ndeargimeall iontlaise. |
A white hooded cloak hung about him with a border of flaming red. |
|
Claideb orduir[n]d [n-stroke om.] i n-ecrus sésta fora shlíastaib. |
Claíomh órdoirn i dtruaill seasta ar a shliasta. |
A sword with a hilt of gold lying in a rest on his two thighs; |
|
Manaís lethanglas for crund miding ina láim. |
Manaois leathanghlas ar chrann seang ina lámh. |
and in his hand a broad grey spear on a shaft of wild ash. |
|
Foga fogér fóbartach ina farrad. |
Fogha foghéar fóbartach ina fharradh. |
Beside it lay a sharp venomous dart. |
|
|
|
Across his shoulders |
|
Scíath corcorda |
Sciath chorcra |
he bore a purple shield |
|
co comrod argit |
go cabhradh airgid, |
surrounded by an even circle of silver; |
|
co túagmílaib óir |
go stuamhíolta óir, |
upon it were chased loop-animals in gold. |
|
úasa díb n-imdadaib. |
os a dhá iomdhadha. |
|
|
Atá limsa bá frass do nemannaib ro lád ina chend. |
Dar liomsa, ba fras do néamhainn a tharla ina cheann |
Into his head a shower of pearls seemed to have been thrown. |
|
Dubithir leth dubfolach cechtarde a da brúad. |
Ar dhuibhe leith dhubhfhulachta ceachtar a dhá mhala. |
Blacker than the side of a black cooking-spit each of his two brows, |
|
Deirgithir partaing a beoil. |
Ar dheirge dhual partainge [ábhar luachmhar corcairdhearg] a bheola. |
redder than ruby his lips. |
|
Ara ara bélaib isin charput sin |
Ara ar a bhéal sa charbad sin, |
Before him in the chariot was the charioteer; |
|
araile forseng fánfota forbrec. |
araile forsheang fánfhada forbhreac. |
a certain very slender, tall and lank, stooped, very freckled person. |
|
falt forchas forruad fora mulluch. |
Folt forchas for-rua ar a mhullach. |
Very curly red hair on the top of his head; |
|
Gipne findruine fora étan |
Gibne fionndruine ar a éadan |
a wreath (gibne) of findruine on his forehead, |
|
nád léiced a folt fó agid. |
nár lig a fholt (dul) ar a aghaidh. |
that prevented his hair from falling about his face. |
|
Cuache de or fora díb cúalaid [sic] hi taircellad a falt. |
Cuacha de ór ar a dhá chúl ina dtrilsíodh a fholt |
Above his two ears spheres of gold, into which his hair was gathered. |
|
Coichline ettech immi co n-aurslocud ara dib n-ullennaib. |
Cochlán éadaigh uime go n-oscladh ar a dhá uilleanneacha. |
About him was a winged little cloak, with an opening at its two elbows [He wore a lapeted hood of the lesser sort, the same being slit up at either corner S]. |
|
Bruitne di dergór ina láim. |
Brod de dheargór ina lámh |
He held in his hand a small goad of red gold |
|
dia tairdellad a eochu. |
dá thiomáint a eacha. |
with which he urged on his horses. |
|
Dóich limsa |
Dóigh liomsa |
It seemed to me |
|
bad hé Cu Chulaind ocus Lóeg a ara no beth and |
ba iad Cú Chulainn agus Laogh, a ara, a bheith ann, |
that it was Cú Chulainn and Laegh, his charioteer, who were within the chariot, |
|
ocus Dub Sainglend ocus Liath Macha. no beth fón charpat.” |
agus Dubh Saingleann agus an Liath Macha a bheith faoin gcarbad.” |
and that it was the Dubhsaighlenn and the liath Macha that were yoked to it.” |
Section 6
|
“In creti Dia fodechtsa a Loegairi” ol Patraic |
“An gcreidfidh tú i nDia an feacht-sa, a Laoghaire,” ar Pádraig, |
“Dost thou believe in God henceforth, O Loegaire,” said Patrick, |
|
“úair dodeochaid Cu Chulaind dot acallaim?” |
“óir gur ndeachaigh Cú Chulainn dod agallamh?” |
“since Cú Chulainn came to converse with thee?” |
|
“Mása é Cu Culaind atconnarc |
“Más é Cú Chulainn a chonaic (mé), |
“If it were Cú Chulainn that I saw, |
|
is garit limsa ro boí ic comaccallaim.” |
is gairid liomsa a bhí (sé ann) dom agallamh.” |
it seems to me that he stayed too short a time conversing with me.” |
|
“Is folaid Dia” ol Patraic |
“Is féidir le Dia,” ar Pádraig. |
“God is powerful,” said Patrick. |
|
“mas éseom ro boí and |
“Más eisean a bhí ann, |
“If it were indeed Cú Chulainn, |
|
dorega dot acallaimsiu afrithisi.” |
rachaidh sé dod agallamh-sa arís.” |
he will return and converse with thee again.” |
Section 7
|
A mbátár and iar sin |
Bhíodar ann iar sin |
Now they remained still in the same place, |
|
co n-accatár in carpat isin mag a ndochum |
chonaiceadar an carbad sa mhaigh chucu, |
and they perceived the chariot coming across the plain towards them |
|
cona díb n-echaib |
gona dhís each, |
drawn by its two horses. |
|
ocus Lóeg mac Ríangabrat [sic] ina farradnacht |
agus Laogh mac Rianghabhra ina araidheacht |
|
|
ocus Cu Chulaind ina erredacht. |
agus Cú Chulainn ina laochas. |
Within rode Cú Chulainn [garbed] as a warrior, |
|
|
|
and Laegh, son of Riangabar, as his charioteer. |
|
Secht [cles lí ani in ras. and retraced, i of ani altered from e M] fichet úasaib etarbúas. |
Seacht gcleas clúiteacha fiche uasabh eadarbhuas. |
Then in mid-air Cú Chulainn performed twenty-seven feats of skill above them. |
|
[Tairmcles nónbai seemingly in ras. M] |
Toirmchleas naonúir, |
The Noise-feat of Nine, |
|
.i. cles cait |
.i. cleas Cait, |
that is the Feat of Cat, |
|
ocus cles cúair. |
cleas Cuair, |
the Feat of Cuar |
|
Cless daire. |
cleas Dáire, |
and the Feat of Daire, |
|
Dallchles n-eóin. |
dallchleas éin, |
the Blind-feat of Birds, |
|
léim dar neim. |
léim thar nimh, |
Leap over Poison, |
|
ocus dergfhilliud [the dot over f is over following i; om. Facs.] erred náir. |
deargfhilleadh laoich náir, |
Red-folding of a brave Champion, |
|
ocus gai bolga. |
ga bolga, |
the Bellows-dart, |
|
ocus baí bresse. |
béim chatha, |
the Stroke with Quickness, |
|
ocus bruth ngéine. |
briseadh claímh, |
the Ardour of Shout, |
|
ocus sían churad. |
sian churaidh, |
the Hero’s Scream, |
|
ocus rothchles. |
rothchleas, |
the Wheel-feat, |
|
ocus fáeborchles |
faobharchleas, |
Edge-feat, |
|
ocus ubullchles. |
úllchleas, |
Apple-feat, |
|
ocus torandchles. |
torannchleas, |
and Noise-feat; |
|
ocus dréim fri fogaist. |
dréim le fogha, |
the Ascent by rope, |
|
ocus dirgiud creitte fora rind |
díriú creata ar a rinn, |
and Straightening of Body on Spear-point, |
|
ocus fonaidm níath náir. |
snaidhmeadh niadh náir, |
the Binding of a Noble Champion, |
|
ocus táithbéim. |
táithbhéim, |
the Return-stroke |
|
ocus béim co fomus. |
agus béim go fomhas. |
and the Stroke with measure. |
|
Immasleig cach la beirt immin n-araid gabáil na n-ésse |
Déanann gach dara beart im an ara is é ag gabháil araíonacha |
In respect of the charioteer, the management of the reins confounds all speech: |
|
biid [second i add. below line] uasaib ocus análaib. |
bhí (sé) os chluasa agus anála na n-each. |
he is above evaporations and breathings [he is above ears (of horses) and breaths (of men), i.e. he overtopped all others S].” |
|
Dolluid Cú Culaind do acallaim Patraic ocus bennachais dó. |
Chuaigh Cú Chulainn do agallamh Pádraig agus beannaigh (sé) dó. |
Then Cú Chulainn went to converse with Patrick |
|
is and sin asrubairt. |
Is ansin a dúirt (sé): |
and saluted him, saying: |
|
“Ateoch a nóemPatraic |
“Achainím ort, a naomh Pádraig, |
“I beseech, O holy Patrick, |
|
itt arrad iteó. |
id fharradh id eó, |
In thy presence that I may be, |
|
romucca lat chretmecho |
go dtuga led chreidmhigh mé |
That thou wouldst bring me with thy faithful ones, |
|
hi tírib na mbeó.” |
i dtíortha na mbeo.” |
Into the Lands of the Living.” |
Section 8
|
|
|
[Then he addressed the king thus.] |
|
“Creit do Dia ocus do náemPatraic a Loegairi |
“Creid i nDia agus i naomh Pádraig, a Laoghaire, |
“Believe in God and in holy Patrick, O Loegaire, |
|
ná túadaig tond talman torut |
nach dtiocfaidh tonn talún tharat, |
that earth’s surface may not come over thee; |
|
ar ní síabrae rodatánic |
óir ní síofra a tháinig, |
for it is not a demon that has come to thee: |
|
is Cú Chulaind mac Sóalta |
is (é) Cú Chulainn mac Sualdaimh. |
it is Cú Chulainn, son of Sualtach. |
|
ar is bith cach rúanaid recht ná talam |
Óir is bith gach ruanaidh reacht (nó talamh), |
For, a world for every champion is law or earth [For the world of all champions is: law or earth S]: |
|
cach ciúin celar |
ceiltear cách ciúin, |
every quiet one’s is concealment [of all the quiet: that they are concealed (relegated to obscurity) S], |
|
cach triúin talam |
cách triúin talamh, |
every hero’s is earth, |
|
cach naib nem |
cách naofa neamh. |
every holy one’s is heaven [of all saints: heaven S]: |
|
ar is dord síabrai cen midisiu |
Óir is dord síofra a mheáfaidh tusa, |
for of the order of demons is everything thou ponderest on: |
|
is bith cáich ar úair immáredisiu.”
|
is bith chaich ar uair a imíonn tusa.” |
it is the world of each in turn that thou chariotest [the world of all the rest it is that in turn thou dost roam through (i.e. experience, make trial of) S].” |
|
Boí Cu Chulaind ina thost ocus ni arlasair Loegaire. |
Bhí Cú Chulainn ina thost agus níor labhair Laoghaire leis. |
Cú Chulainn was silent, and Loegaire did not speak. |
|
“Cía rét Brega a Loegairi? |
“Cé a théann thar Breagha, a Laoghaire? |
“Who chariots the Bregia, O Loegaire? |
|
cia suides a fantu? |
Cé a shuíonn ar a bhfánaí? |
Who sits their slopes? |
|
Cia aires a n-áthu? |
Cé a airíonn a n-átha? |
Who watches their fords? |
|
Cía aithet a mna? |
Cé a éalaíonn lena mná? |
Whom do their wives elope with? |
|
Cia charat a n-ingena?” |
Cé a ghránn a n-iníona?” |
Whom do their daughters love?” |
|
“Ced duitsiu ocus damsa?” or Loegaire a n-iarfaigidside. |
“Cad duitse agus domsa,” ar Laoghaire, “an fiafraí sin?” |
“What is that inquiry to me and to thee?” says Loegaire. |
|
“Ro boí tan a Loegairi bá messe immátheged |
“Bhí tan, a Laoghaire, ba mise a d’imíodh timpeall orthu, |
“There was a time, O Loegaire, that it was I who used to go among them, |
|
immatimchellad |
a théadh umpu, |
who used to go around them, |
|
immidamthellech. |
a thimpeallaíodh umpu. |
who used to keep them together. |
|
Ba mesi alau cúrad cartais glonnaib arddaib. |
Ba mise an láth curadh na nglonn ard (a) ghráidís |
I was their little champion whom they used to love: whom with high spirits |
|
immanaigtís |
agus um a dtagaidís. |
they used to play about. |
|
ro boí tan a Loegairi. Ba messi dothéged a margressa |
Bhí tan, a Laoghaire, ba mise a thógadh orm a mórghreasa |
There was a time, O Loegaire, it was I who used to go to their great attacks, |
|
noruíned [= no shrained. norúnied Facs.] a márcongala. |
a shraonadh a mórchomhlainn. |
who used to burst their great contests. |
|
Bá messi in Cú Chulaind cathbúadach gnússachtach gesechtach rigderg roíglethan rogellach |
Ba mise an Cú Chulainn cathbhuach gnúsachtach géiseachtach rídheirg ríleathan rógheallach [.i. dílis dom ghealltanais] |
I was the battle-victorious, loud-shouting, red-wristed, broad-palmed, brave Cú Chulainn, |
|
no bíd ar Maig maínech Murthemne. |
a bhíodh ar Mhaigh mhaoineach Muirtheimhne. |
who used to be on the rich plain of Muirthemne. |
|
Creit do Día ocus do Phatraic a Loegairi |
Creid i nDia agus i naomh Pádraig, a Laoghaire |
Believe in God and in Patrick, O Loegaire, |
|
ar ní siabrai dotánic [dothánic Facs.] acht Cu Chulaind mac Soalta.” |
“óir ní síofra a tháinig ach Cú Chulainn mac Sualdaimh.” |
for it is not a demon that has come to thee, but Cú Chulainn son of Sualtach.” |
|
“Mássa Chú fil and” or Loegaire |
“Más Cú a bhfuil ann,” ar Laoghaire, |
“If it is Cú that is here present,” said Loegaire, |
|
“adfét dúnd día márgnímaib.” |
“inis dúinn ní dá mhórghníomha.” |
“he will tell us of his great deeds.” |
|
“Ba fír són a Loegairi” or Cu Chulaind. |
“Ba fíor sin, a Laoghaire,” ar Cú Chulainn. |
“That is true, O Loegaire,” said Cú Chulainn. |
Section 9
|
“Bassa collid giallasa i n-airitin átha mo thúath. |
“Ba mise coilleadh gialla in aireachas átha mo thuatha. |
“I was the destroyer of hostageship in the reception of the fords of my territories; |
|
Basa balcbémnech for níathaib ocus mórslúagaib. |
Ba mise bailcbhéimneach ar niaidh agus mórshluaite. |
I was heavy of hand on heroes and great hosts. |
|
Imréidindsea a nggraige senlúatha mo námat isnaib lúacrachaib lánaib |
Théinnse sa tóir ar ghraí sheangluatha mo naimhde sna luachra lána |
I used to hunt the fleet herds of my enemies in the full rushries, |
|
co fagbaindse a n-eltae beómarbae isnaib slébib |
agus d’fhaighinnse a dtréada marbha sna sléibhte, |
and left their flocks live-dead upon the mountains |
|
iar n-ardbiu a comlund comardae na fer no bítís foraib.” |
iar dom a mharú i gcomhlann comh-arda, na fir a bhídís [ag marcaíocht] orthu.” |
after the slaying in equal combat of the men who were over them.” |
Section 10
|
“Manus fil samlaid na gnima sin feib adrímiu |
“Muna bhfuil amhlaidh na gníomhartha sin feibh a ríomh tusa, |
“If thou didst indeed those deeds that thou recountest, |
|
batár gníma erred latsu |
bhíodar gníomh laoich leatsa, |
the deeds of a hero were with thee; |
|
níptar gníma con.” |
níorbh gníomhartha Con (iad).” |
but they were not the deeds of Cú.” |
Section 11
|
“Bá fír són a Loegairi” ol seseom. |
“Ba fíor sin, a Laoghaire,” ar seisean. |
“That is true, O Loegaire: |
|
|
|
|
|
“Nipsa chúsa gabála lis. |
“Níor cú gabhála leasa (mise). |
I was not a hound of taking of a les. |
|
Basa chúsa gabála uis. |
Ba cú baghála ois (mise). |
I was a hound of taking of a deer: |
|
Nipsa cháusa cruib i n-aurchaill. |
Níor cú [le] crí in oirchill (mise). |
I was not a hound of a forbidden trotter, |
|
Bása chúsa comnart do chomlond. |
Ba cú comhneart do chomhlann (mise). |
I was a hound strong for combat: |
|
Nipsa cháusa imlomtha fuidell. |
Níor cú iomlomtha fuill (mise). |
I was not a hound of round lickings of leavings, |
|
Basa chausa tairtbe buden. |
Ba cú gearrtha buíonta (mise). |
I was a hound who visited the troops: |
|
Nipsa causa ingaire gamna. |
Níor cú ionghaire gamhna (mise). |
I was not a hound to watch over calves, |
|
Basa cháusa ingaire Emna.” |
Ba cú iongaire Eamhna(mise).” |
I was a hound to guard Emania.” |
Section 12
|
“Manus fil na gníma sain feib dodrímiseo |
“Má bhfuil na gníomhartha sin feibh a ríomh tusa, |
“If those deeds are as thou recountest them, |
|
bátár gníma erred latso.” |
bhíodar gníomhartha laoich leatsa.” |
the deeds of a hero were with thee.” |
Section 13
|
“Bá fír són a Loegairi” ol Cu Chulaind |
“Ba fíor sin, a Laoghaire,” ar Cú Chulainn. |
“That is true, O Loegaire,” says Cú Chulainn: |
|
“bátar gníma erred limsa. |
“Bhíodar gníomhartha laoich liomsa. |
“the deeds of a hero were with me. |
|
Bása eirrsea. Bása aura. |
Ba laoch mise. Ba aire mise. |
I was a hero, I was a leader; |
|
Bása ara carpait máir. |
Ba ara carbaid mhóir mise. |
I was the charioteer of a great chariot; |
|
Bása máeth fri maíthi. |
Ba maoth le maoithe mise. |
I was gentle to the gentle, |
|
Basa imdenach frim tháir. |
Ba imníoch lem tháir mise. |
But against dishonour I wrought vengeance. |
|
Bása ennach mo námat. |
Ba éigiontach mo naimhde mise |
I was the innocent of my enemies; |
|
nipsa nemthenga mo crích. |
Níor nimhtheanga mo chríche mise. |
I was not the poison-tongue of my territories; |
|
Bása chomrar cacha runi do andrib Ulad. |
Ba cónra gach rúin do ainnireacha Uladh mise. |
I was the casket of every secret for the maidens of Ulidia. |
|
Bása mac la maccu. |
Ba mac le mic mise. |
I was a child with children; |
|
Ba fer la firu. |
Ba fear le fir mise. |
I was a man with men. |
|
Bá dim chusc asrarath. |
Ba coscrach ar áth (mise). |
It was for correction I used to labour. |
|
Basa maith frim aír. |
Ba maith lem aoir (mise).0 |
I was good against my satirising [As against satire directed against me, I was good, i.e. I never deserved satire S]; |
|
Basa ferr fri molad [frimolad MS for frim molad].” |
B’fhearr (mé) lem mholadh.” |
I was better for praising [as against praise, I was better, i.e. I outstripped all panegyric S].” |
Section 14
|
“Mása é Cu Chulaind fil and” or Loegaire |
“Más é Cú Chulainn a bhfuil ann,” ar Laoghaire, |
“If it be Cú Chulainn that is here,” says Loegaire, |
|
“adfét dún ní dona morgabthib ro gábi.” |
“inis dúinn ní do na mórghábha a ghabh tú.” |
“he will tell us a portion of the great risks he risked.” |
|
“Ba fír són a Loegairi” ol Cu Culaind. |
“Ba fíor sin, a Laoghaire,” ar Cú Chulainn. |
“That is true, O Loegaire,” said Cú Chulainn. |
|
|
|
I. |
|
“Immáredindsea márgraige |
“Sheilginnse mórghraíonna |
“I used to hunt their great flocks |
|
la Concobor crúaid |
le Conchobhar crua; |
With hardy Conchobar: |
|
bá i n-ailethúaith |
ba i dtuath eile, |
It was in a foreign territory, |
|
aslingind cach mbúaid. |
a shlínn gach bua. |
I used to behold each victory. |
|
|
|
II. |
|
Ro clisius for analaib |
D’imir mé ar anála |
I played on breaths |
|
uasa uíb na n-ech. |
os chluasa na n-each; |
Above the horses’ steam: |
|
ro mmebdatár riumsa |
a maidhmeadh romhamsa |
Before me on every side |
|
mórchatha cach leth. |
mórcatha gach leith. |
Great battles were broken. |
|
|
|
III. |
|
Ro brisius aurgala |
Bhris mise iorghala |
I broke contests |
|
for triunu na túath. |
ar thréin na dtuath; |
On the champions of the territories: |
|
bá misi in caur claidebrúad |
ba mise an curadh claímhrua |
I was the sword-red hero |
|
iar sligi na slúag |
iar shlighe na sluaite. |
After the slaying of hosts. |
|
|
|
IV. |
|
Ro brisius a fáeborchlessa |
Bhris mé faobharchleasa |
I broke edge-feats |
|
for rindib a claideb. |
ar reanna a gclaíomh; |
On the points of their swords; |
|
rosiacht a mórairgne |
shaigheamar mórargain |
I reached their great spoils, |
|
ba tria daigte tened. |
tria dhaitheacha tine. |
Were it through drivings of fire. |
|
|
|
V. |
|
Tairred n-aile dochúadussa a Loegairi |
Tairdeal eile (ar) a chuaigh mise, |
Another journey I went — |
|
acht ba sin úair. |
ach ba hí-sin uair; |
O Loegaire, but that was an hour: |
|
coro ferussa [a formed from us, inadvertently repeated] márchatha |
gur fhear mé mórchatha |
That I might give great battles |
|
fri Lochlaind atúaid. |
le Lochlann lastuaidh. |
Against Lochland on the north. |
|
|
|
VI. |
|
Araile láech and domárraidsi |
Araile laoch do m’ionsaí-se, |
A certain hero in it met me. |
|
iar techt dam for sét. |
iar teacht dom ar séad; |
After I had come on journey:— |
|
trícha cubat a ardai |
tríocha cúbat a airde, |
Thirty cubits in height — |
|
ba ed sin a mét. |
ba é sin a mhéad. |
That was his size. |
|
|
|
VII. |
|
Iar sin ro selachsa |
Iar sin shléacht mise é, |
After that I attacked him, |
|
iar nglés dún fo thrí. |
iar dtroid dúinn faoi thrí; |
After we had fought three times: |
|
fochartsa a chend isin cath |
bhuail mé a cheann (de) sa chath, |
I flung off his head in the battle, |
|
co torchair ín rí. |
go dtorchair an rí. |
So that the king fell. |
|
|
|
VIII. |
|
Iar sin dorochratár |
Iar sin thorchraíodar, |
After that there fell |
|
ro thesbaid díb. |
ba ró-easpa díobh, |
A great defect of them:— |
|
secht cóecait cach óenchatha |
seacht gcaogaid gach aonchatha, |
Seven fifties of every single battle, |
|
o ro gabthá a rrím. |
ó ghafa a ríomh. |
When their number was taken. |
|
|
|
IX. |
|
Is íar sin ro nenascsa |
Is iar sin a nasc mé |
It is after that that I bound |
|
foraib fora ndáil |
orthu ar a ndáil, |
On them, for their share, |
|
.uii. cét talland argait báin |
seacht gcaoga tallann airgid báin |
Seven hundred talents of white silver, |
|
im secht .c. tallant óir |
im sheacht gcéad tallann óir, |
With seven hundred talents of gold — |
|
bá sí [accent converted into an n-stroke by retracer] sin in cháin |
ba í sin an cháin. |
That was the tribute. |
|
[above two lines written on space left in upper line; im to si seemingly in ras. M] |
|
|
|
|
|
X. |
|
Tairred dochuadusa a Loegairi |
Turas eile a chuaigh mise, |
A journey I went, O Loegaire, |
|
día lád hi tír Scaith |
dá dhul i dtír Scáith; |
When I went into the Land of Scath: |
|
dún Scáith and cona glassaib íarn |
dún ann go go nglais iarainn, |
Dún Scaith in it with its locks of iron — |
|
forurmius láim fair |
chuir mé lámh air. |
I laid hand upon it. |
|
|
|
XI. |
|
Uii. múir imón cathraig sin |
Seacht múr (a bhí) sa chathair sin, |
Seven walls about that city — |
|
ba etig [g altered to d; d Facs.] a dend. |
ba uafar a deann; |
Hateful was the fort: |
|
sonnach íarn for cach múr |
sonnach iarainn ar gach múr |
A palisade of irons on each wall, |
|
forsin bátár nóe cend. |
ar a raibh naoi gceann. |
On which were nine heads. |
|
|
|
XII. |
|
Dorse iarn for cach slis |
Doirse iarainn ar gach slis |
Doors of iron on each flank — |
|
frimna [sic, for frimsa] niro chosnoda. |
romham, ní raibh siad inchosanta; |
Not strong defences against us: |
|
atacomcussa com láu |
bhuail mé iad lem sháil |
I struck them with my foot, |
|
condarrala i mbrosnacha. |
gonadh tharla i mbrosnacha. |
And drove them into fragments. |
|
|
|
XIII. |
|
Buí cuithe isin dún |
Bhí poll sa dún sin, |
There was a pit in the dún, |
|
lasin ríg adfét |
leis an rí, a deir sé, |
Belonging to the king, so it is said: — |
|
.x. nathraig doróemdatar |
deich nathraigh do réabadar |
Ten serpents burst |
|
dara or ba bét [erased space here, preceded by the usual ∫∫ signs]. |
thar a ur, ba béad. |
Over its border — it was a deed. |
|
|
|
XIV. |
|
Iar sin atarethusa |
Iar sin rith mé chucu, |
After that I attacked them, |
|
cíar adbol a ndrong. |
cé gurb ábhal a ndrong, |
Though very vast the throng, |
|
co ndernus a n-ordnecha |
go ndearna mé a n-oirneacha |
Until I made bits of them, |
|
eter mo dá dornd. |
idir mo dhá dhorn. |
Between my two fists. |
|
|
|
XV. |
|
Tech lán do loscannaib |
Teach lán le loscainn |
There was a house full of toads, |
|
dofarlaicthe dún. |
a ligeadh chugainn, |
That were let loose upon us; |
|
míla géra gulbnecha |
míola géara guilbneacha |
Sharp, beaked monsters |
|
ro leltar im srúb. |
go cheanglaíodar im shrubh. |
That clave to my snout. |
|
|
|
XVI. |
|
Bíastai granni dracondai |
Biastaí gránna draganta |
Fierce dragon-like monsters |
|
cucund dofutitis. |
orainn a thitidís, |
Were sent against us; |
|
tréna a n-amainsi |
tréan a n-amhainse |
Strong were their witcheries |
|
echdíli cíadcutís. |
each díle … |
Though they . . . |
|
|
|
XVII. |
|
Iar sin atarrethusa |
Iar sin rith mé (chucu) |
After that I attacked them |
|
in tan bá fóm rois. |
an tan ba fúm rois; |
When a rush was made on me |
|
cotamfoltsa comtar menbacha |
gonadh mheil mé na mionbhacha |
I ground them into small pieces |
|
eter mo dí bois. |
idir mo dhá bhos. |
Between my two palms. |
|
|
|
XVIII. |
|
Baí coire isin dún sin |
Bhí coire sa dún-sin — |
There was a caldron in that dún; |
|
lóeg na teóra mbó. |
lao na dtrí bó, |
The calf of the three cows:— |
|
.xxx. aige ina chroes |
tríocha áighe feoil ina chraos, |
Thirty joints [of meat] in its girth, |
|
nirbo luchtlach dó. |
níor luchtlach dó. |
Were not a charge for it. |
|
|
|
XIX. |
|
Taithigtis in cairi sin |
Thaithídís an coire-sean, |
They used to frequent that caldron, |
|
bá mellach in bág. |
ba meallach an bágh; |
Delightful was the contest; |
|
ní théigtis úad for nách leth |
ní théidís uaidh ar leith (ar bith) |
They would not go from it on any side, |
|
co fácbaitis lán |
go bhfágaidís lán. |
Until they left it full. |
|
|
|
XX. |
|
Baí mór di ór ocus argut and |
Ba mór óir is airgid ann, |
There was much gold and silver in it — |
|
bá hamrae in fríth. |
ba hamhra an fríth, |
Wonderful was the find: |
|
dobirt in cori sin |
tugadh (dúinne) an coire sin |
That caldron was given [to us] |
|
la ingin ind ríg. |
le hiníon an rí. |
By the daughter of the king. |
|
|
|
XXI. |
|
Na téora bai dobertamár |
Na trí ba a thógamar, |
The three cows we carried off — |
|
ro snaidet a muir. |
snámhadar an mhuir, |
They swam boldly over the sea: |
|
ba here desi di ór |
bhí eire díse de ór |
There was a load of gold for two men |
|
la cách fora muin |
le cách ar a muin. |
To each of them on her neck. |
|
|
|
XXII. |
|
Iar tudecht dún forsin farci |
Iar teacht dúinn ar an bhfarraige, |
After we had come upon the ocean, |
|
bá hadbol la túaith. |
bá hábhal le thuaidh, |
Which spread out towards the north, |
|
báite fairind mo churaig |
bádh foireann mo churaí |
The crew of my currach was drowned |
|
lasin n-anfod crúaid. |
leis an n-anfa crua. |
By the fierce storm. |
|
|
|
XXIII. |
|
Iar sin immórousa |
Iar sin shnámh mé umpu, |
After this I floated them |
|
gíarba gábud grind. |
cé gurb gábh géar (é), |
Though it was a sharp danger |
|
nonbur cechtar mo dá lám |
naonúr ceachtar mo dhá lámh, |
Nine men on each of my hands |
|
xxx. for mo chind [nó for mo druim M]. |
tríocha ar mo cheann. |
Thirty on my head. |
|
|
|
XXIV. |
|
Ochtur form díb slíastaib |
Ochtar ar mo dhá shliasaid |
Eight upon my two sides |
|
rom leltar dim churp. |
a lean dem chorp; |
Clung to my body. |
|
bá samlaid sain ro snausa in farrci |
ba amhlaidh a shnámh mé an fharraige, |
Thus I swam the ocean |
|
co mboí isin phurt. |
go raibh mé sa phort. |
Until I reached the harbour. |
|
|
|
XXV. |
|
An ro chesusa d’imned a Loegairi |
An méad d’imní a chéas mise, a Laoghaire, |
What I suffered of trouble, |
|
for muir ocus tír. |
ar mhuir agus tír, |
O Loegaire, by sea and land:— |
|
bá ansa damsa óenadaig |
ba ansa dom aonoíche |
Yet more severe was a single night, |
|
la demon co n-ír |
le Deamhan fíochmhar. |
When the demon was wrathful. |
|
|
|
XXVI. |
|
Mo chorpan ba crethnaigthe |
Mo chorpán ba chréachtach, |
My little body was scarred — |
|
la Lugaid a búaid. |
le Lughaidh an bua |
With Lugaid the victory: |
|
roucsat demna m’anmain |
rug deamhain m’anam |
Demons carried off my soul |
|
isin richis rúaid |
sa ghríosach dhearg. |
Into the red charcoal. |
|
|
|
XXVII. |
|
Immárubartsa in clétine [final e stained; om. Facs.] |
D’imir mé an cleitín (orthu), |
I played the swordlet on them, |
|
gai bolgae do léir. |
is an ga bolga go dúthrachtach; |
I plied on them the gae bulga; |
|
ro bása i comchétbúaid |
bhí mé i gcomhaontas |
I was in my concert victory |
|
fri demon hi péin |
le Deamhan i bpian. |
With the demon in pain [i.e. I was in exact correspondence with the Devil in pain (in every way my torments corresponded with his) S]. |
|
|
|
XXVIII. |
|
Bá comnart mo gaiscedsa |
Ba chomhneart mo ghaisce-sa, |
Great as was my heroism. |
|
mo chlaideb ba crúaid. |
mo chlaíomh ba chrua; |
Hard as was my sword: |
|
domrimartsa [domrimardsa Facs.] in demon co n-óenmeór |
bhrúigh an Deamhan mise go n-aonmhéar |
The devil crushed me with one finger |
|
isin richis rúaid |
sa ghríosach dhearg. |
Into the red charcoal. |
|
|
|
XXIX. |
|
Ind ríg consniat a rríge |
Na ríthe a théann in iomaíocht ar son a ríghe, |
The kings who sway their kingdoms, |
|
cía beit co mméit a mbrigi. |
cé gur mór a mbrí; |
Though they be with greatness of their power, — |
|
ní cumcat ni [ni faint; cumcet Facs.] la mac nDé |
ní cumas dóibh ní le hais mhac Dé, |
They avail nothing with God’s son, |
|
acht a cubatt i ndire [… att i ndire, very faint]. |
ach i gcomhfhad a bpíonóis. |
But . . . |
|
|
|
XXX. |
|
Slúaig Ulad im Chonchobar |
Sluaite Uladh um Chonchobhar, |
The hosts of the Ulaid around Conchobar — |
|
calma in [im Facs.] coraid. |
calma na curaidh, |
Brave the champions — |
|
nadasraiglet in demnae [in dem very faint, but legible against the light] |
dá sraoilleadh ag na deamhna |
The demons are scourging them, |
|
i n-iffur[n]d [r converted into n by retracer, and i add. over second f, to read iffriund; iffurd Facs.] at brónaig. |
in ifreann iad brónach. |
In hell they are sorrowful. |
|
|
|
XXXI. |
|
Acht in rí mac Nessa |
Ach an rí mac Nessa, |
Save the king, Mac Nessa, |
|
arbáge ar mac Maire. |
ar bhágh ar mhac Muire, |
For contention for Mary’s Son, |
|
atát i pein iffrind [rind very faint] |
táid i bpian ifrinn — |
In the pains of hell are |
|
formna na lath ngaile. |
formna na láth ngaile. |
The most of the heats of steam [champions]. |
|
|
|
XXXII. |
|
Bá mád tulad dot brethir a Loegairi |
Ba mhaith (a) tharla dod bhriathair a Laoghaire |
It was well it went for thy word, O Loegaire, |
|
fri Patraic iarrid uair. |
le Pádraig san uair, |
To Patrick a request once, |
|
conom thucadsa a hiffur[n]d [n-stroke om.] |
gonadh tugadh mise as ifreann, |
That he would bring me from hell, |
|
conid dam[sa a búaid, in ras. H] |
gonadh domsa an bua. |
So that for me is its victory. |
|
|
|
|
|
|
|
XXXIII. |
|
Is búaid mór do Góedelaib |
Is bua mór do Ghaeil |
It is a great victory for Goedil, |
|
co clothar in slúag. |
go gcloise an slua, |
Let the host hear — |
|
[cech óen om. Facs., though legible] chreitfes do Patraic |
gach éinne (a) chreidfidh i bPádraig |
[Every one] who will believe in Patrick, |
|
i nnim níbá trúag. |
i neamh ní bheidh (sé ina) thrua. |
In heaven will not be wretched. |
|
|
|
XXXIV. |
|
Ceni cretindso a Loegairi do Patraic |
Cé nach gcreide mé i bPádraig |
Though I should not believe, O Loegaire, |
|
na creitfet Ulaid. |
creidfidh Ulaidh, |
In Patrick, the Ulaid would believe him: |
|
[an ro chesussa very faint, but legible against light] do imned |
ar a chéas mé d’imní |
|
|
[bá mo turem very faint, but legible against light]. |
ba mhó a thuireamh. |
|
|
[The rest of the saga is written by H over a surface abraded to the point of perforation.] |
|
|
|
|
|
XXXV. |
|
Iss ed mo chosc do cach óen |
Is é mo chosc do gach aon — |
It is my instruction to every one — |
|
scarad fri peccad fri clóen |
scaradh le peaca le claon; |
Parting with sin, with iniquity: |
|
cach óen cretfes do Patraic |
gach aon (a) chreidfidh Pádraig |
Every one who believes in Patrick, |
|
ragaid hi tír inna náem |
rachaidh (sé) i dtír na naomh. |
Will go into the Land of the Saints. |
|
|
|
XXXVI. |
|
Cach mac ríg rochluinethar |
Gach mac rí a chloiseann |
Every king’s son, be it heard, |
|
di Ultaib i nHére |
de Ultaigh in Éirinn; |
Of the Ulaid in Ere, |
|
creitted do Patraic for rith |
(a) gcreidfeadh Pádraig ar an bpointe baise |
Who would believe in Patrick quickly — |
|
bad mór a dene |
ba mór a dhéine. |
Great would be his strength. |
|
|
|
XXXVII. |
|
Dobeir bennacht for Patraic |
Beirim beannacht ar Phádraig |
I shall give a blessing on Patrick, |
|
forul a llín |
go méadaí a líon, |
To make their number abound |
|
in cech óenaird i nHére |
i ngach aonaird in Éirinn |
In every single point in Ere |
|
a mbia a síl. |
a mbeidh a síol. |
Where their seed will be. |
|
|
|
XXXVIII. |
|
Is búaid mór do Goedelaib |
Is bua mór do Ghaeil — |
It is a great victory for Goedil, |
|
no chluined in slóg |
(gur) chuala an slua; |
The host should hear: |
|
cach óen creitfes do Patraic |
gach aon (a) chreidfidh Pádraig |
Every one who will believe in Patrick |
|
for nim níbá tróg |
i neamh ní bheidh (sé ina) thrua. |
In heaven will not be wretched. |
|
|
|
XXXIX. |
|
Is cian mór ó ’tbaltsa |
Is cian mór (ón uair) a fuair mise bás |
It is a great distance since I died — |
|
ropu mór in túath |
ba mór an t-uath, |
Great was the horror: |
|
is cumachta mór domfuc |
is cumhachta mór a rug mé |
It is great power that has brought me |
|
ar cend inna túath |
ar cheann na dtuath. |
To meet the tribes. |
|
|
|
XL. |
|
Is cían scarsu fri eochu |
Is cian (ó) scar (mé) lem eacha |
It is long since I parted with horses, |
|
fri carpat foa lí |
lem charbad faoi a lí, |
With a chariot with its beauty: |
|
is cumacta mór domuc |
is cumhachta mór a thug mé |
It is great power that has brought me |
|
amal atomchí. |
amhail tú dom chí. |
As thou seest me. |
|
|
|
XLI. |
|
Ind eich seo a Loegairi |
Na heacha seo, a Laoghaire, |
These horses, O Loegaire, |
|
retha rith co mbúaid |
reatha rásaí go mbua — |
Of running of races with victory — |
|
is Patraic dodrathbeogastar |
is Pádraig a athbheoigh iad |
It is Patrick who revivified them, |
|
condat e ata lúaith |
gonadh iad atá luath. |
So that it is they that are swift. |
|
|
|
XLII. |
|
In carpat so atchisiu |
An carbad seo a chíonn tusa |
This chariot thou seest |
|
i ndegaid na n-ech |
i ndiaidh na n-each; |
Behind the horses:— |
|
is Patraic ro cruthaigestar |
is Pádraig a chruthaigh |
It is Patrick that formed it, |
|
conid hé as dech |
gonadh hé is deach. |
So that it is it that is best. |
|
|
|
XLIII. |
|
Cosind étuch cosinn arm |
Leis an éadach, leis na hairm, |
With the dress, with the armour: |
|
cosin erriud clis |
leis an earra clis; |
With the array of feat:— |
|
is cían mór o atrubaltsa |
Is cian mór (ón uair) a fuair mise bás |
It is a great distance since I died, |
|
o ro scarus fris. |
ó scar mé leis. |
Since I parted with it. |
|
|
|
XLIV. |
|
In slúag mór donarrchomlais |
An slua mór a chomóir |
The great host which thou hast assembled, |
|
file foa lí |
(a) bhfuil faoina lí |
That is in its beauty:— |
|
nos mairfed Patraic for rith |
mharódh Pádraig (iad) ar an bpointe baise |
Patrick would kill them quickly, |
|
connaptís bí. |
go nach mbeidís beo. |
So that they would not be alive. |
|
|
|
XLV. |
|
Dosraithbeoigfed aitherruch |
D’athbheofadh (sé) iad arís — |
He would revivify them again — |
|
robad mór in band |
ba mór an bang, |
Great would be the bound — |
|
co mbetis i mbithbethaid |
go mbeidís i mbithbheatha |
So that they would be in continual life |
|
ar bélaib na cland |
ar béil na gclann. |
In front of the clans. |
|
|
|
XLVI. |
|
Atomchi a Loegairi |
Chíonn tú mé, a Laoghaire, |
Thou seest me, Loegaire, |
|
atomglaithe leir. |
agallann tú liom go léir; |
Thou addressest me clear: |
|
mani crete Patraic |
muna gcreide tú Pádraig |
Unless thou believest Patrick |
|
biasu hi péin. |
beidh tú i bpian. |
Thou wilt be in pain. |
|
|
|
XLVII. |
|
Cid latsu bithbetho |
Cé gur leatsa bithbheatha |
Though thine were the continual life |
|
talman cona lí. |
ar thalamh seo gona lí, |
Of earth, with its beauty, |
|
is ferr óenfocraic i nnim |
is fearr aonfhochraig i neamh |
Better is a single reward in heaven |
|
la Crist mac Dé bí |
le Críost mac Dé bí. |
With Christ, Son of the living God. |
|
|
|
XLVIII. |
|
Ateoch a nóemPatraic |
Achainím ort a naomh Pádraig — |
I beseech, O holy Patrick [I crave, holy Patrick S], |
|
it arrad nom theig |
id fharradh go dtéim, |
In thy presence, that I may come [may it be mine to attain thy companionship S]. |
|
romfhuca [mark over f not so long as in Facs.] lat chretmecho |
go dtuga tú mé led chreidmhigh |
That thou wouldst bring me with thy faithful ones [along with thy faithful, may he convey me S] |
|
is tir immaréid.” |
sa tír ina dtéann tú.” |
Unto the land which thou drivest about [into the land which he pervades S].” |
|
immaredind. |
|
|
Section 15
|
“Creit do Dia ocus do nóemPatraic a Loegairi |
“Creid i nDia agus naomh Pádraig, a Laoghaire, |
“Believe in God and holy Patrick, O Loegaire, |
|
arna tudaich tond talman torut. |
ar nach dtaga tonn talún tharat. |
that a wave of earth may not come over thee. |
|
Doraga niba cumtabairt mani crete do Dia ocus do nóemPatraic |
Tiocfaidh (sé), is cinnte, muna gcreide i nDia agus naomh Pádraig. |
It will come, unless thou believest in God and in holy Patrick, |
|
ar ni siabráe dotanic is Cu Chulaind mac Soaltai.” |
Óir ní síofra a tháinig — is (mise) Cú Chulainn mac Sualdaimh” |
for it is not a spirit that has come to thee: it is Cú Chulainn, son of Sualtach.” |
|
Ro fírad dano aní sin. |
Fíoradh ansin an ní sin. |
Now, that thing came indeed to pass: |
|
dodeochaid talam tar Loegaire |
Chuaigh talamh thar Laoghaire. |
earth came over Loegaire; |
|
adfiadar nem do Choin Culaind. |
Deirtear [gur deonadh] neamh do Chú Chulainn. |
heaven is declared for Cú Chulainn. |
|
Ro chreti trá Loegaire do Patraic iarom. |
Chreid Laoghaire Pádraig iaramh. |
Now Loegaire believed in Patrick in consequence. |
Section 16
|
Bá mór trá a cumachta do Patraic |
Ba mhór tráth a chumhachta do Phádraig |
Great was the power of Patrick, |
|
.i. todúscud Con Culaind íarna bith .ix. cét [recte cóicat ?] bliadna hi talmain |
.i. dúiseacht Chon Chulainn iarna bheith ix gcéad bliana i dtalamh |
in awakening Cú Chulainn after being nine fifty years in the grave; |
|
.i. o flaith Conchobair meic Nessa |
.i. ó fhlaith Chonchobhair meic Nessa |
that is, from the reign of Conchobar mac Nessa |
|
iss eside ro genair hi comgein fri Crist |
— is é sin a rugadh i gcomhghin le Críost — |
(it is he that was born in co-birth with Christ), |
|
co dered flatha Loegairi meic Neill. |
go deireadh flatha Laoghaire mac Néill, |
to the end of the reign of Loegaire, son of Niall, |
|
meic Ecach. Mugmedóin |
mhic Eachdhach Muighmheadhóin, |
son of Eochaid Muighmedóin, |
|
meic Muredig Tírig |
mhic Mhuireadhaigh Tírigh, |
son of Muiredach Tírech, |
|
meic Fiacrach Roptine |
mhic Fhiacha Shraibhthine, |
son of Fiachra Roptine, |
|
meic Corpri Liphechair |
mhic Cairpre Lipheachair, |
son of Cairpre Liffechair, |
|
meic Cormaic Ulfotai |
mhic Cormaic Ulfhada, |
son of Cormac Ulfada, |
|
meic Airt Óenfir |
mhic Airt Aonair, |
son of Art Aenfer, |
|
meic Cuind Cetchathaig |
mhic Cuinn Chéadchathaigh, |
son of Conn, the fighter of a hundred, |
|
meic Fedelmthe Rechtada |
mhic Fheidhlimidh Reachtadha, |
son of Feradach Rechtmar, |
|
meic Tuathail Techtmair |
mhic Thuathail Teachtmhair, |
son of Tuathal Techtmar, |
|
meic Feradaig Find Fechtnaig |
mhic Fhearadhaigh Fhionn Fheachtnaigh, |
son of Feradach Finnfachtnach, |
|
meic Crimtaind Niad Nair |
mhic Criomhthann Niadh Náir, |
son of Crimthann Niadnár, |
|
meic Lugdach Riab nDerg |
mhic Lughaidh Riabh nDearg |
son of Lugaid of the Red Stripes. |
|
dalta side do Choin Chulaind mac Soalda. |
— dalta seisean do Chú Chulainn mac Sualdaimh. |
And he [i.e. Lugaid] was a foster-son to Cú Chulainn, son of Sualtach. |