Caithréim Cellaig
Sections in the text
|
|
|
|
|
|
|
|
||
Note to the reader:
In this presentation, the Medieval Irish text and the English translation are taken from the version of the saga in the Leabhar Breac. However, the Modern Irish version is based on the version of the saga in the Yellow Book of Lecan. This accounts for the differences between the Modern Irish version and the other two versions.
Section 1
|
Rí ro ghab for Connachtu |
Rí oirirc ághmhar uasal a ghabh ard-ríghe Chúige Chonnacht, |
A king that ruled over Connacht: |
|
.i. Eogan bél mac Cellaig |
Eoghan Béal mac Ceallaigh |
Eoghan Béal, son of Ceallach |
|
meic Oililla muilt meic Nathi |
mhic Oilealla Moilt mhic Daithí |
son of Oileall Molt son of Daithí |
|
meic Fiachrach meic Echach múigmedoin. |
mhic Fiachrach. |
son of Fiachra son of Eochaidh Moyvane:— |
|
ro airced cach cúiced in Erinn |
D’argadh sé gach cúige in Éirinn |
Every province in Ireland he used to ravage, |
|
ocus ticced co mbuaid ocus a crech leis |
agus d’fhilleadh (sé) go buach agus a chreach leis; |
and would return victorious, bringing his prey with him; |
|
ocus ní beirthea crech uad as a cúiced |
agus ní bheirtí creach uaidh as a chúige féin, |
neither out of his own province was prey ever driven from him successfully, |
|
uair ba raen remi do grés. |
óir bheireadh sé maidhm ar gach creach a mbeireadh sé uirthi ina chríoch féin, |
for it was in front of him the defeat was always. |
|
ocus in tan nach beired for a creich |
agus an uair nach mbeireadh uirthi, |
But when he might not (before it actually left his confines) overtake such prey attempted on him, |
|
dogníthea crech lessium in lá sin for in tír |
dhéantaí creach leis-sean an lá sin ar an tír |
then would he on that very day provisionally harry the self-same country |
|
a mbeirthea a crech. |
a dtabharfaí a chuid féin inti. |
into which his prey was lifted. |
|
cid diu bat riaraig do Muimnig ocus Laignig |
Cibé scéal é, ba umhal dó Muimhnigh agus Laighnigh, |
Why, even Munster- and Leinstermen obeyed him |
|
ocus dognítís tuillem buide friss |
agus dhéanaidís a thoil i gcónaí |
and were fain to court his favour, |
|
ar mbreith a mbuar co menic dá naindeoin. |
i ndiaidh gur rugadh a n-eallach go minic uathu dá n-ainneoin. |
their kine having now many times been borne off, in spite of them. |
Section 2
|
Acht aenní dorála conblicht mór iter Eogan ocus chlanna Néill |
Ach tharla comhlann mór agus cogadh fíochmhar idir Eoghan agus Clanna Néill |
At all events, betwixt this Eoghan and the children of Niall a great feud fell out; |
|
co mbátar in dá chúiced i cend in cúicid .i. Connachta ocus Ulaid |
ar chaoi go raibh an dá chúige, Cúige Chonnacht agus Cúige Uladh, i gcionn a chéile. |
till not these only but the whole two provinces *stood opposed, province to province*: Connacht and Ulster. |
|
acht ní ba comlín a ndál |
Níorbh ionann a ndálta, áfach, |
Their conditions were unequal however, |
|
ór nír brissed cath for Eogan bél riam |
óir níor briseadh cath ar Eoghan Béal riamh |
inasmuch as never had Eoghan Béal suffered loss of a battle, |
|
ocus nír benad de. |
agus níor baineadh a chreach dá ainneoin de, |
nor was salvage ever had of him; |
|
ocus ní fhil nuimir |
agus níl uimhir chinnte |
the frequency was beyond counting |
|
for menci a chrech ocus a chathréimenn for Conall ocus Eogan ocus Oirgialla. |
ar a mhinicí a dhéantaí creacha leis ar Chonall agus ar Eoghan agus ar Oirialla, |
of his preys taken and triumphs won of Conall, and of Eoghan, and of Oriel, |
|
uair ní denta lá sída céin ba beo |
óir ní dhéanadh sé aon lá síochána an fhaid a bhí beo, |
for so long as Eoghan Béal lived never a day’s peace was made with them, |
|
acht a gcrechadh cacha mís ocus cacha ráithi |
ach a gcreachadh gach mí agus gach ráithe |
but every month and every season, he raided them |
|
ocus a gcur fó ghin claidim. |
agus a gcur faoi ghion gae agus claidhimh. |
and put them to the sword’s edge. |
|
ba decair ocus ba doilig lá clannaib Néill |
Ba chreach agus ba nimh le Clanna Néill |
Thus then the children of Niall deemed it a hard thing, and a grevious, in this wise |
|
beith oc fulang anforráin Eogain bél ocus cloinni Fiachrach ocus Connachta olchena forru. |
bheith ag fulaingt gach anfhorlann dá n-imríodh Eoghan agus Clanna Fiachra agus Connachta chomh maith orthu. |
ever to endure violence of Eoghan Béal and of Fiachra’s progeny; the remainder of Connacht too being all upon them. |
|
conad hí comairle dorónsat Ulaid uli |
Is í an chomhairle a rinne siad |
So that all Ulster, therefore, *was resolved* |
|
do thinól ocus crechsluaiged do mórad |
tionól mór agus creachshlua a bhailiú |
on muster and preparation for a foray in full numbers, |
|
ocus crích Connacht d’innsaigid. |
agus críoch Chonnacht a ionsaí. |
and so fell upon the land of Connacht. |
Section 3
|
Dá ríg bátar forru in inbuid sin |
Dhá rí a bhí ar Ulaidh, |
There were two kings that at this time ruled them (Ulster): |
|
.i. Fergus ocus Domnall dá mac Muircertaig meic Erca |
Fearghas agus Domhnall, dhá rí Chonaill agus Eoghain, |
Fearghas and Domhnall, Muirchertach mac Earca’s two sons; |
|
dorónsat sin crecha móra for Connachtu |
agus rinne siad creacha móra ar Chonnachta agus ghabh mórán eallaigh |
on Connacht now these made great preys, |
|
co ro airgset rompu co Muaid co léir lángrind |
agus d’arg rompu go habhainn na Muaidhe go léir lán-ghrinn. |
and all before them to the Moy ravaged completely, utterly: |
|
ocus bátar cúic catha do shochraiti oc dénam na gcrech sin. |
Cúig catha de shochraide a bhí ag déanamh na gcreach sin. |
they were a gathering of five battalions, making these forays. |
|
ro triallad tra tóraigecht forru ó ghasraid cloinni Fiachrach ocus Chonnacht ar chena. |
Thug Clann Fiachra fúthu go dian dásachtach le buíonta eile Chonnacht, |
Clann Fiachrach and Connacht’s warriors set out indeed to pursue, |
|
cér b’ead nír benad bó díb |
ach, mar sin féin, níor baineadh bó dá n-ainneoin díobh |
but never a cow was taken from the others |
|
ocus nír maelad forru |
ná níor maoladh claíomh orthu riamh |
nor a *sword* dulled on them |
|
nó co ruc lucht tige Eogain ocus a mhuinter forru ic drochat martra. |
go dtí go rug lucht tí Eoghain orthu ag Droichead Martra, |
until, at the bridge of Martra, Eoghan’s family and household overtaking them |
|
ocus do fásatar sin debaid díchra forru |
agus bhí ag cur go crua orthu i ndeabhaidh díochra, |
pressed them hard and sore in fight, |
|
nó co ruc Eogan féin forru beos oc sceichín na gáithe. |
nó gur rug Eoghan féin orthu freisin ag Sceichín na Gaoithe. |
and at Sceichín na Gaoithe Eoghan himself too caught them up. |
|
otchonnaircsium tra in slóg mór |
Nuair a chonaic Eoghan an tsochraid mhór, |
He, seeing the so great host, |
|
do chuir techta do lucht éicsi ocus eladan uad co Fergus ocus co Domnall ocus co maithib in chúicid archena |
chuir sé teachtairí de lucht éigse agus ealaíon uaidh go Fearghas agus Domhnall agus go maithe eile an chúige |
despatched ambassadors from the men of learning and art, to Fearghas, Domhnall, and Ulster’s nobles |
|
dá rád friu in chrech cona hóige d’fhácbáil |
á rá leo an chreach a fhágáil |
who should bid them abandon the prey in its integrity |
|
ocus imthecht imshlán iarum. |
agus imeacht abhaile, |
and so depart in peace, |
|
ocus mina dernsatsom sin cath do fógradh i cétóir forru. |
agus, mura ndéanfaidís sin, cath a fhógairt láithreach orthu. |
or otherwise be challenged presently to battle. |
|
tiagait co hairm a mbói Fergus ocus Domnall co maithib Ulad archena |
Tháinig na teachtairí áit a raibh Domhnall agus Fearghas |
The envoys sought Fearghas, Domhnall, and Ulster’s nobles, |
|
ocus sloinnit dóib aithesc Eogain bél. |
agus d’inis dóibh caint Eoghain Bhéil, |
to whom they delivered Eoghan’s mandate; |
|
nír fhaemsat aisiuc itir ar ba menmnach suilbir iat do chur in chatha ocus a gcrech rompu. |
ach níor thoiligh siad sin aon aisíoc agus ba soilbhir ullamh iad chun cuir an chatha, óir bhíodar mór-aigeantach líonmhar agus a gcreach rompu. |
but they, as having their prey in front of them and being therefore high in spirit and cheery to abide the fray, denied all restitution. |
|
cúic catha cloinni Néill ocus Ulaid ocus Oirgialla ann sin. |
Cúig catha Chlann Néill agus Oirialla agus Uladh ansin. |
Of Clann Néill and of Ulster there were five battalions, with them Oriel added; |
|
aenchath adbal do chloinn Fhiachrach ocus dírmada do ghasradaib in chúicid archena |
Aon chath mór maith Chlann Fiachra agus díormaí de fhir an chúige leo |
one huge battalion of Clann Fiachrach, and Connacht’s braves besides in their own separate companies, |
|
fá Eogan bél mac Cellaig. |
faoi Eoghan Béal mac Ceallaigh mhic Oilealla Moilt. |
under Ceallach’s son Eoghan Béal. |
Section 4
|
Tairlingis Eogan ann sin oc éistecht re haithescu a fhiled ó chlannaib Néill in uair sin. |
Thuirling Eoghan an uair sin ag éisteacht le freagraí na bhfilí ó Chlanna Néill. |
When Eoghan heard that which from Clann Néill his poets brought him back, he dismounted; |
|
do innisetar do comad chath a choma do’n turus sin. |
D’insíodar dó go raibh siad socair ar chath a thabhairt don turas sin, |
for they told him that for this time war was his one alternative, |
|
ocus nach fuighbead bó ar aba in chatha do chur. |
agus nach bhfaigheadh sé aon bhó de thoradh an chatha. |
nor should he ever — no, though he stood the battle — win back a single cow. |
|
cid tra acht do éidetar Connachta iat |
D’éidigh Connachtaigh iad féin |
Then Connacht armed |
|
ocus do insaigetar clanna Néill co hobann éscaid aniarmartach. |
agus d’ionsaíodar Clanna Néill go tobann éasca éadrócaireach. |
and, sudden, swift, unsparing, charged upon Clann Néill. |
|
ótchonncatar Ulaid onchú Eogain ocus na meirgeda ruc a gcrecha co menic do intótar. |
Nuair a chonaiceadarsan onchú Eoghain agus na meirgí a rug a gcreacha go minic roimhe uathu, thiontaíodar, |
At sight of Eoghan’s standard and of the banners that so many a time had had their preys, Ulster turned: |
|
ocus do ghráinetar ocus do chrithnaigetar dochum a chéili |
agus do chreathnaigh an dá shlua le tréan fuatha i dtreo a chéile. |
either side in hate quivering to reach the other, |
|
co tucad cath Slicigh eturru ann sin. |
Tugadh cath Shligigh eatarthu ansin |
and between them there the battle of Sligo was delivered. |
|
do brissed for tuaiscert Eirenn in cath sin |
agus briseadh ar thuaisceart Éireann ann. |
It was won against the North of Ireland: |
|
ocus do marbad Fergus ocus Domnall ann |
Maraíodh Fearghas agus Domhnall, |
Fearghas and Domhnall were killed *there*; |
|
ocus do benad beos a gcrech díob |
baineadh a gcreach díobh |
and their plunder was captured from them, |
|
ocus ár dí-áirmithe leiss forru. |
agus tugadh ár dí-áirithe orthu. |
and an innumerable slaughter made on them. |
|
ocus tromghontar Eogan bél ann |
Trom-ghoineadh Eoghan Béal ann |
Eoghan Béal was heavily hurt there, |
|
conad for crannu sleag ro himairced hé. |
ionas gur ar chrainn sleá a hiompraíodh é. |
so that it was upon spears’ shafts he was borne away. |
|
trí tráth do beo doréir foirne |
Bhí sé beo le trí lá de réir insinte amháin, |
For three days (as some say) he lived on, |
|
ocus sechtmain doréir dreimi eili. |
agus seachtain de réir insinte eile, |
or (as yet others have it) for a week; |
|
maithe in chúicid chuige ocus uada. |
agus maithe an chúige chuige agus uaidh, |
to and from him the nobles of the province went and came, |
|
adbal diu méid a acáine accu. |
agus b’ábhal mar chaoin siad é. |
Great was their lamentation for him. |
Section 5
|
Iar sin tra ro himred lámu for in ríg for Eogan |
Lean na lianna ag déanamh cúraim dó, |
Upon the king, then, upon Eoghan *Béal, the surgeons* plied the hand; |
|
co mbí ina chinnte bás d’fhaghbáil do. |
go dtí go raibh ina chinnte go bhfaigheadh sé bás. |
but in the end it was a thing assured that he must die, |
|
ocus bátar clanna Fiachrach ica chomairle friss |
Ghlac maithe Chlann Fiachra comhairle leis ansin |
and the children of Fiachra sought counsel of him |
|
cia ro rigfatáis ina inad. |
faoi cé de a ndéanfaidís rí ina ionad. |
who they should crown in his place. |
|
“is decair atá bar ndáil” ar Eoghan bél: “atát dá mac ocumsa |
“Is deacair atá ár ndáil,” ar Eoghan Béal, “tá dhá mhac agamsa, |
Eoghan Béal said: “your plight is difficult; two sons I have: |
|
.i. Cellach in cléirech dalta Ciaráin Cluana |
Ceallach an cléireach, dalta Chiaráin Chluana, |
Ceallach, the cleric, disciple to Ciarán of Clonmacnoise |
|
ocus Muiredach in mac óc |
agus Muireadhach, macaomh óg |
and Muireadhach the younger son |
|
nach inrígtha ar a óice co sé. |
nach bhfuil in-ríthe fós de bharr a óige, |
that by his youth is not as yet fit for inauguration. |
|
ocus is í mo chomairle díb |
agus is í mo comhairle daoibh: |
My counsel to you is this therefore: |
|
insaigid do chluain co Ciarán airm a bfil. |
Téigí go Cluain Mhic Nóis go dtí an áit a bhfuil Ciarán |
repair to Cluain, to Ciarán where he is, |
|
cuinchid fair ocus cedaigid dó Cellach do léicean lib dá rígad |
agus iarraigí d’achainí air Ceallach a scaoileadh chugaibh do ghabháil na ríghe, |
and entreat him to allow that Ceallach be dismissed with you to be crowned, |
|
ó nach fil adbar ríg eili ocaib. |
mar nach bhfuil ábhar rí eile agaibh |
seeing that ye have none other that is fit. |
|
ocus guidid cu mór hé fá in adbar sin.” |
— agus cuirigí guí láidir leis an iarratas sin.” |
In which matter be careful to beseech him instantly.” |
|
iar sin atbert Eogan a adnacal ocus a gae derg ina láim isin mhuig: “ocus mh’aiged for in tuaiscert ocus ar taeb nairceat .i. ua Fiachrach ann sút. |
Dúirt Eoghan é a adhlacadh sa mhaigh agus a gha dearg ina lámh — “Agus tabhair m’aghaidh ar an tuaisceart ar thaobh an rátha, |
This done, Eoghan prescribed the manner of his burial in the open field: “with my face towards the North, on the border of our enemies, the Clann Fiachrach, *with my spear red in hand*, |
|
ocus in oiret rabursa ocus mh’aiged forrusom |
agus an fad a bheas mé agus m’aghaidh ar an tuaisceart |
|
|
ní gébat fri cath inaghaid Connacht |
ní bhrisfidh an tuaisceart cath ar Chonnachta |
against Connacht they shall not endure in battle, |
|
ocus aigead m’uaige forru.” |
— fad a bheas aghaidh m’uaighe-se orthu |
for as long as my grave confronts them.” |
|
[ro cuired] budéin innte fór in órdugud sin. |
agus mé féin inti ar an gcóiriú sin.” |
Thus he was laid accordingly, |
|
ro comailned co fíor in s[in uile] |
Agus comhlíonadh go fíor an scéal sin, |
*and the rest which he prophesied* was accomplished veritably: |
|
uair cach inad a tecmad clanna Néill dá chéili ocus Connacht[a iar sin |
óir gach ionad a dteagmhaíodh Clanna Néill agus Connachta le chéile, |
for wheresoever afterwards Clann Néill and Connacht chanced to meet, |
|
is] maidm do [bíodh for sluag] cloinne Néill ocus for in tuaíscert ann. |
cuirtí maidhm ar Chlanna Néill agus ar an tuaisceart ann. |
it was defeat that fell on Clann Néill and on the North. |
|
conid hí comairle dorónsat clanna Néill ocus tuaiscert Eirenn |
Is í an chomhairle a rinne siadsan faoi dheireadh |
Wherefore Niall’s children and the North were determined thus: |
|
techt co sluagud mór co ráith ua Fiachrach |
teacht slua mór go Ráth Uí Fhiachrach |
that with a great host they would come to Ráth ua Fiachrach, |
|
ocus Eogan do thócbáil |
agus Eoghan a thógáil as a adhlacadh |
lift Eoghan |
|
ocus a bhreith leo tar Sligech bud thuaid. |
agus a thaise a thabairt leo thar Sligeach ó thuaidh. |
and carry him off northwards over Sligeach. |
|
ocus ro hadnaicedh hé thall i naenach locha Gile |
Is mar sin a hadhlacadh thall é in Aonach Locha Gile |
So they did, and away there in the flat land of Loch Gile [lough Gill] he was buried |
|
ocus a bhél fri lár . . . |
agus a bhéal le lár |
with his mouth downwards. |
|
|
ionas nach mbeadh ina chonair chinnte teite dóibhsean roimh Chonnachta. |
|
Section 6
|
Acht aenní chena. táncatar clanna Fiachrach mar do tecaisc Eogan bél dóib dul co cluain meic Nóis |
Pé scéal é tháinig Clanna Fiachra, mar chomhairligh Eoghan Béal dóibh, go Cluain Mhic Nóis, |
But as Eoghan Béal had instructed them to go, so too Clann Fiachrach went to Clonmacnoise |
|
co hairm a mbói Ciarán oc érnaigte. |
áit a raibh Naomh Ciarán ógh oirirc inti. |
and to the place where Ciarán was in prayer; |
|
ocus ó ráncatar ferais Ciarán fáilte friu |
Ar theacht dóibh chuir Ciarán fáilte rompu |
and when they arrived, Ciarán bade them be welcome, |
|
ocus cuiris i tech leptha iat. |
agus sheol i dteach leapa iad, |
and bestowed them in a cubicle. |
|
ro frestlad co maith in oidche sin iat. |
agus freastalaíodh go maith iad an oíche sin. |
That night they were well provided, |
|
do innisetar do Chiarán a dtosca |
D’insíodar do Chiarán na tosca a thug ann iad |
and to Ciarán showed their errand; |
|
ocus nír fhaem Ciarán itir a dhalta dóib. |
agus níor thoiligh an naomh ar chor ar bith a dhalta a scaoileadh leo. |
but his disciple he denied them utterly. |
|
ocus cin cor fhaem |
Nuair nár thoiligh, |
Nevertheless, and for all he thus refused their prayer, |
|
do ansatsom in dara agaid i cluain |
d’fhanadar an dara oíche i gCluain |
in Cluain they tarried yet a second night |
|
co táinic Cellach for cuairt chuca. |
agus tháinig an macaomh, Ceallach, ar cuairt chucu, |
and until Ceallach came to visit them. |
|
ro aicletarsom é |
agus bhí comhrá acu leis. |
They conferred with him, |
|
ocus do guidetar um thecht leo |
Ghuigh siad agus d’agair siad air |
and supplicated him that he should go with them; |
|
ocus do fhaem iarum dul leo. |
nó gur thoiligh sé dul leo, |
so that in the end he yielded to bear them company, |
|
ocus d’imthig iarum abárach |
agus d’imigh sé arna mhárach |
and departed on the morrow |
|
cen céilebrad dá oite itir. |
gan ceadú agus gan ceiliúradh dá oide. |
nor of his spiritual master took farewell at all. |
|
do hinnised do Chiarán sin |
Insíodh do Naomh Ciarán |
The thing was told to Ciarán: |
|
.i. a dhalta do élód uad cen comairle frissium. |
mar a bhí a dhalta i ndiaidh éalú gan a chead a fháil. |
how that without counsel had of him his disciple thus was stolen away. |
|
“má d’imthig” ol Ciarán |
“Má d’imigh,” ar Ciarán, |
Ciarán said: “if he be gone indeed, |
|
“nárab soraid do in roga ruc |
“nárab sonasach an rogha a rug, |
then may the choice that he hath made not thrive with him, |
|
ocus beiread mallachta leisin comairli doróine. |
agus tabharfaidh sé leis mallacht i ndiaidh na comhairle a rinne; |
but with that he undertakes let him have curse: |
|
ocus gurab drochdiach bérus fá deoidh |
go raibh droch-chríoch leis faoi dheireadh, |
so may it be that, at the last, pernicious grief come to him, |
|
ocus gurab bás do rinn nosbéra. |
agus gurab bás de rinn a thógfaidh sé, |
and ‘death by point’ be that which shall displace him. |
|
fácbaim fós a hucht mo thigerna .i. rí nime ocus talman |
agus geallaim anois in ainm mo Thiarna, rí neimhe agus talaimh, |
I, acting for my Lord that is Heaven’s King and Earth’s, bequeath moreover, |
|
cach aen fhúicbios a légend choidche |
gach éinne a thréigfidh a léann cráifeach |
whosoever that thus deserts his student-life, |
|
gurab bás do rinn bérus can chabair can chuntabairt é.” |
gur bás de rinn a thógfaidh sé, gan chabhair gan chlis.” |
may it be a death by point that shall take him, without help or doubt.” |
|
dála Cellaig tra berait clanna Fiachrach leo é |
Dála Cheallaigh, ámh, thug Clanna Fiachra leo é |
As for Ceallach: he was lead away by Fiachra’s children, |
|
co tucsat rige ua bFiachrach dó |
agus rinne rí Ó Fiachra de, |
and was made king of Clann Fiachrach |
|
.i. ó Ródhba co Códnaig. |
is é sin ó Róba go Cónaigh. |
from the Rodhba to the Codnach. |
|
bói seal innte mar sin |
Bhí sé seal ina rí mar sin, |
For a while he held it, |
|
ocus ní ba maith lais a bhetha |
agus níor shámh leis a bheatha ar chor ar bith, |
and the life misliked him, |
|
ótchuala a oite dá escaine. |
ó chuala eascaine a oide. |
when he heard that his preceptor cursed him. |
Section 7
|
Is amlaid tra bói Guaire mac Colmáin ann sin ar néirghi a nóis ocus a einig fá Eirinn |
Ag an am sin bhí clú agus oineach Guaire mhic Colmáin i ndiaidh éirí ar fud Éireann, |
At which same time Colmán’s son Guaire was so that throughout Ireland his fame and honour now excelled: |
|
ocus úi Fiachrach Aidne uli aice for ferannus. |
agus Uí Fhiachra Aidhne ar fearannas aige, |
Clann Fiachrach of Aidhne being by way of territory all his own. |
|
ocus ní ba maith eturra i cétóir ina bferannus |
agus ní go maith a bhí an scéal eatarthu ar chor ar bith. |
Thus, and without delay, things *in respect of land tenure* went ill between the pair, |
|
ocus adfess forru cor ba miscais leo a chéile. |
Bhí sé amuigh orthu gurbh fhuath leo a chéile, |
in whom anon it was notorious that either hated other. |
|
ocus gér b’ead dorónsat coinne ocus comdáil cor shidhaighset re chéili. |
ach mar sin féin rinne siad coinne agus comhdháil agus bhunaigh síocháin. |
Yet even so they trysted, and set a meeting at which they made peace; |
|
ocus bói celg i cuit Guaire do’n tshíd sin |
Ach bhí cealg i gcuid Ghuaire den tsíth, |
but of Guaire’s part guile entered into this their pacification, |
|
uair do fhellsom ar Cellach |
óir rug sé ar Cheallach ann |
and towards Ceallach he acted traitrously: |
|
ocus do marb uli cach aen ar a ruc dá muintir ann sin. |
agus mharaigh a bhfuair sé dá mhuintir, |
killing there all so many as he might lay hold on of his people, |
|
do chuaid Cellach ocus trí nónbair dá muintir fá láimh as in longport amach. |
agus chuaigh Ceallach féin agus trí naonúir leis ar teitheadh as an longfort. |
Ceallach with thrice nine of his following escaping forth out of the camp privily. |
Section 8
|
Dála imorro Cellaig do bói bliadain lán fo choill as a aithli sin |
Bhí sé bliain faoi choill ina dhiaidh sin |
Now was he for a full year ‘under wood’ [i.e. a fugitive and outlaw in the forest], |
|
nó cor líon toirse |
nó gur ghabh tuirse mhór é |
weariness filling him |
|
ocus aithrechas é fóna légend d’fácbáil |
agus aithreachas faoina léann a fhágáil |
and remorse that ever he forsook his student-life, |
|
ocus im thuilleam doróine Ciarán fair. |
agus faoin eascaine a thuill sé ó Chiarán. |
as well as for much good that Ciarán had done for him. |
|
|
Rinne sé eolchaire mhór ann |
|
|
co mbói oc imaithber fair féin |
ag aifirt go fad-mhinic air féin |
Continually he rebuked himself, |
|
for doilgi leis na comairle dorála do. |
agus ag caoi doilí na comhairle a tharla dó. |
so grieved he was for that which it was befallen him to do. |
|
“is mairg damsa” ol sé |
“Is mairg domsa,” ar sé, |
“Woe is me,” he cried, |
|
“dá tárla in chomairle |
“an chomhairle a thug orm |
“for the advice given me, |
|
dar thréices mo légend ocus mo naemoite |
mo léann agus mo naomh-oide a thréigean |
to quit my learning and my master |
|
ar thuatacht in tsaegail dímbuain truaigse” |
ar thuatacht an tsaoil díomuain trua seo,” |
for grossness of this wretched fleeting world,” |
|
ut dixit:— |
agus dúirt sé an laoi seo ann:— |
and then he said:— |
Section 9
|
“Mairg thréicios cléirchecht ar cheird |
“Mairg (dó) a thréigeann cléiriúlachas ar cheird |
“Alas for him that for any of the vile rude World’s estates |
|
do cherdaib in domnáin deirg; |
de ceirdeanna an domhain deirg; |
forsakes the clerkly life; |
|
mairg tréicios róghrád dé dil |
mairg (dó) a thréigeann ró-ghrá Dé dhil |
— woe to him that for a transient world’s royalty |
|
ar ríge in domnáin duthain! |
ar ríghe an domhain duthain! |
gives up a faithful God’s great love! |
|
|
|
|
|
Mairg ghabus arm for bithcé |
Mairg (dó) a ghabhann airm na beatha seo |
Alas for him that in this life takes arms, |
|
mina derna aithrigé; |
mura mbíonn iontu aithreach; |
unless that for the same he shall do penance; |
|
ferr do neoch libair bána |
fearr do dhuine leabhair bhána |
better for one are the white-paged books |
|
leisangabar salmthrátha |
lena gcantar salm-thrátha. |
with which canonical psalmody is chanted. |
|
|
|
|
|
Acht cid maith in ceard gaiscid |
Cé gur maith an cheird ghaisce |
Grand as may be the art of arms, |
|
bec tuillim is mór naistir; |
is beag tuillimh, is mór aistir; |
’tis yet of slender profit and fraught with heavy toil; |
|
betha bithsheng beidhther de |
beatha shíor-sheang bheas de |
of it one shall have but a most brief live, |
|
do gabar iffern aiste |
a bhfaightear Ifreann aisti. |
which in the end must be exchanged for Hell. |
|
|
|
|
|
Diogha cerdi cerd gaite |
Díogha ceirde ceird ghadaí, |
But of all callings, robbery *is the worst*: |
|
siblech luigdech luathbraide; |
siúlach longach an luath-bhradaí; |
sneaking, perjured, nimble thieving; |
|
acht cid maith in té doní |
bíodh gur maith an té a dhéan(ann), |
he that commits it, though at one time he have been ne’er so good, |
|
tar a héis bud drochduiní |
ina dhiaidh is droch-dhuine. |
thenceforward is but as a wicked one. |
|
|
|
|
|
Is mór do cach ulc díob sain |
Is mór de gach olc díobh sin |
Of all which evil things a large portion |
|
do fuair Cellach mac Eogain; |
a bhfuair Ceallach mac Eoghain; |
is fallen to Ceallach son of Eoghan now: |
|
sechnad cera ó cheirn do cheirn |
ar fuad Ceara ó chearn go cearn |
from table to table, all over Ceara, |
|
ac imthecht le droichcetheirn |
a rinne iad le droch-cheithirn. |
he wanders with a gang of villains. |
|
|
|
|
|
Mairg tréicios neam naemda naem |
Neamh naofa, iosta na naomh, |
Alas for him who abandons Heaven, blest abode of saints, |
|
for iffern ndub ndorcha ndaer; |
ar Ifreann dubh dorcha daor, |
to have black murk servitude of Hell, |
|
a Chríst a choimsid na tres |
a Chríost, a Cheannaire na dtreas, |
O Christ, O Ruler of Battles, |
|
in mórchoimde is mairg thréices” |
an mór-Choimdhe is mairg (dó) a thréigeann.” |
woe to him that deserts his mighty Lord.” |
Section 10
|
Ocus a haithle in aithrechais móir sin rosgab Cellach is í comairle doróine |
I ndiaidh an aithreachais mhóir sin is í an chomhairle a rinne Ceallach |
This great fit of penitence having taken Ceallach, the plan upon which he hit was |
|
na trí nónbair bói ina fharrad for in cocud imthecht |
imeacht leis agus na trí naonúir a bhí ina fhochair le linn an chogaidh |
that the nine his companions in the late war with Guaire should seek out |
|
co hairm a mbói a oite .i. Ciarán cluana. |
go dtí an áit a raibh a oide, Ciarán Cluana. |
Ciarán of Cluain his tutor; |
|
ocus ba hédána leis taeb fri Ciarán |
Ba leisce leis dul i muinín Chiaráin |
he himself being shy of trusting to Ciarán, |
|
arna aimréir roime |
tar éis a aimhréire féin, |
by reason that previously he had disobeyed him. |
|
ocus d’fuirig allamuig do chluain. |
agus d’fhan sé taobh amuigh den bhaile |
Outside of Cluain he waited therefore, |
|
nó co fuair dreim dá chomdhaltaib ocus dá chléirchib allamuig do chluain. |
nó go bhfuair dream dá chomhaltaí agus de chléirigh Chiaráin ansin é. |
and until there he met with certain of his condisciples and fellow clerics. |
|
do fersat sin fáilte frissium ocus do phócsat é iarum |
D’fhearadar fáilte leis agus phógadar é, |
They bade him welcome and kissed him; |
|
tánaic isin mbaile leo |
agus tháinig sé sa bhaile leosan |
into the town he entered with them |
|
co mbí in adaig sin ann cen fhios do Chiarán. |
agus d’fhan siad ann an oíche sin, gan fhios do Chiarán. |
and, all unknown to Ciarán, that night abode there. |
|
ocus táncatar maithe in tshámaid leis arna mhárach |
Tháinig maithe an tsámhtha leis arna mhárach |
Along with him on the morrow the heads of the community went |
|
co hairm a mbói Ciarán |
go Ciarán, |
to the place where Ciarán was, |
|
d’iarraid shída ocus trócaire air |
ag iarraidh síthe agus trócaire air. |
to supplicate for peace and mercy; |
|
ocus sléchtais dá oite ann sin. |
Shléacht sé dá oide, |
and to his master there he bent the knee. |
|
acht gér mór móit Chiaráin ris roime |
agus cé gur mhór móid Chiaráin leis |
Then, though his first displeasure had been so great, |
|
do fhaem a shíd iarum |
d’fhaomh sé a shíth |
*Ciarán* vouchsafed him peace. |
|
ocus ba haithrech leis in escaine dorighne fair. |
agus b’aithreach leis an eascaine a rinne sé air: |
and he was repenting of the curse which he had laid on *Ceallach*. |
|
“a meic” ol sé “dá bfédainn |
“A mhic,” ar sé, “dá bhféadfainnse é |
“My son,”he said, “if I could, |
|
do chuirfinn t’escaine for cúlu. |
chuirfinn an eascaine ar ceal, |
thy curse I would revoke; |
|
ocus ó nach fédaim |
ach ó tharla nach bhféadaim, |
which since I may not, |
|
nárab misde dia fritsa í |
nára crua Dia leatsa dá bharr |
God never be for that less favourable to thee, |
|
ocus nírab lugaide t’inad for neam a dénam dam.” |
agus nára lú de d’ionad ar neamh é bheith ráite agam.” |
nor for my utterance of such be thy place in Heaven cut off.” |
Section 11
|
Is ann sin tánaic rath in spirta naeim ocus grád na trínóiti i Cellach |
Is ansin a tháinig rath an Spioraid Naoimh agus grá an Choimdhe i gCeallach níos mó ná mar bhí roimhe, |
The Holy Spirit’s grace, and love of the Trinity, entered into Ceallach then; |
|
ocus atbert fria muintir imthecht ina bfrithing |
agus dúirt sé leis na trí naonúir de Chlanna Fiachra a bhí ina fhochair imeacht rompu as sin |
and he enjoined his people to go back |
|
co hairm a mbói Muiredach a dherbráthairsium. |
go dtí an áit a raibh Muireadhach a dheartháir |
to the spot in which Muireadhach his brother was |
|
is ann bói in maccaem óc in tan sin i tig a oite .i. ríg Luighne. |
— is é ionad a raibh an macaomh óg i dteach a oide, Eoghan rí Luighne — |
(and where the youth chanced to be at the time was in the king of Luighne’s house): |
|
“bíid ina fharrad” or Cellach |
“Agus bígí ina fharradh,” ar Ceallach, |
“be with him,” Ceallach said, |
|
“ocus lenaid do do ghrés.” |
“agus leanaigí de gach áit agus gach conair a dtéann sé.” |
“and cleave to him continually.” |
|
do imthigset rompu mar do thecaisc Cellach dóib |
D’imíodar rompu mar dúirt Ceallach leo, |
As Ceallach prescribed to them, so they went their way |
|
ocus bátar ina muintir oc Muiredach iarum. |
agus bhíodar ina muintir ag Muireadhach ar feadh i bhfad ina dhiaidh. |
and became thenceforth people of Muireadhach’s. |
Section 12
|
Imthúsa Cellaig tra chromais a chenn dochum a légind co díchra |
Maidir le Ceallach ansin, chrom sé a cheann go díochra chun a fhoghlama |
As for Ceallach, zealously he bent his head to study, |
|
ocus bói oca dénam co sanntach fríochnamach. |
agus bhí sé ag déanamh a léinn go dian dícheallach, |
pursuing it strenuously, with circumspection; |
|
ocus cach bisech bói for a légiund |
agus gach biseach a bhíodh ar a léann |
and for each degree of increment in his learning, |
|
bói a trí coibéis for a crábud |
bhíodh a thrí oiread sin ar a chráifeacht, |
thrice so much his piety, |
|
ocus for a déirc |
ar a dhéirc, |
his almsgiving, |
|
ocus for a ghenmnaigecht |
ar a gheanmnaíocht |
his charity, |
|
ocus for a dhegbésaib archena. |
agus ar a dhea-bhéasa eile. |
and all other his good works |
|
|
|
progressed. |
|
do éirig clú a crábaid for Eirinn. |
Mhéadaigh ar a chlú agus a chráifeacht ansin, |
Fame of his piety overspread Ireland, |
|
tucsat cách uli comgrád do |
agus thug gach éinne comh-ghrá dó, |
everyone have him equal love, |
|
ocus ba buidech a aite .i. Ciarán de uair bói doréir a chomairle. |
agus ba bhuíoch go mór a oide Ciarán de gur ghníomhaigh sé do réir a chomhairle agus a theagaisc. |
*and, Ceallach in all things* acting according to his preceptor’s word, Ciarán was well pleased with him. |
|
tucad iarum gráda sacairt fair ocus bói fó na grádaib sin co cian. |
Tugadh grádha sagairt air, agus bhí sé sna grádha sin go ceann scathaimh. |
Priest’s orders were conferred upon him now, in which long time he rested; |
|
ar sin táncatar cléirig a airechta féin chuice |
Ina dhiaidh tháinig cléirigh a oireachta féin agus a thíre dúchais chuige |
but then came the clergy of his tribe |
|
ocus do thogsat é dochum espocóiti |
agus thógadar é chun easpagóideacht. |
and elected him to a bishopric: |
|
ocus tucad gráda espuic fair |
Tugadh grádha easpaig air, |
episcopal orders were laid on him, |
|
ocus cell Alaidh do chathraig espuic do. |
agus Ceall Alaidh a tugadh mar chathair easpaig dó. |
and for a bishop’s see he had Killala. |
|
do thathaig in espocóite már |
Dhéanadh sé freastal ar an easpagóideacht, |
This greater bishopric of his henceforth he administered indeed, |
|
ocus menci no bíodh i cluain meic Nóis ná ina fhairchi féin. |
ach is minicí a bhíodh sé i gCluain Mhic Nóis ná ina fhairche féin, |
but for the most part was in Clonmacnoise rather than in his diocese. |
|
acht ní bói in Eirinn aenduine |
agus ní raibh in Éirinn éinne |
In all Ireland was none |
|
ba mó clú einig ocus crábaid ocus cléirchechta oldás. |
ab fhearr clú oinigh agus cráifeachta agus cléiriúlachais, |
of more renown for honour, for piety, for clerkly bearing; |
|
ocus frisa mó grád aesa eladan. |
agus is é ba shíothúla agus is mó a raibh grá aos ealaíon aige, |
none whom the erudite cherished more dearly, |
|
|
is é sin lucht scealaíochta agus aos gach oirfide. |
|
|
ocus no bíod cach drong díob ina lenmain. |
Bhíodh mórán daoine á leanúint. |
and all denominations of them adhered to him. |
Section 13
|
Fecht naen ann táinicsium marcshluag cléirech for cuairt espocóiti |
Uair amháin tháinig sé le marcshlua mór de chléirigh ar chuairt easpagóideachta |
He once upon a time, on episcopal visitation bound, with a great company of clerics mounted came |
|
co cill móir Muaide. |
gur shroich Ceall Mhór Muaidhe. |
to Kilmore of the Moy; |
|
is ann tárla Guaire mac Colmáin in lá sin i nDúrlus |
Tharla Guaire an lá sin i nDurlas |
and where Guaire son of Colmán chanced to be that day was in Dúrlas (i.e. “Fort”), |
|
co mórán dá aes gráda mar aen friss. |
agus mórán de aos grádha maraon leis. |
his confidentials (many in number) with him. |
|
do bói Nár mac Guaire a mhac ina fharrad ann |
Bhí Nár mac Guaire, a mhac féin, ann |
In his immediate fellowship were his own son Nár mac Guaire too; |
|
ocus Nemed mac Firchoga dalta nemelach do Ghuairiu. |
agus Neimheadh mac Fir Chogtha, dalta neimhéalach do Ghuaire. |
and Fearchoga’s son Neimeadh, an uncontaminated [i.e. utterly devoted] fosterling to Guaire, |
|
adubairtsen .i. Nemed fri Guaire: |
Dúirt seisean leis an rí: |
to whom this man Neimeadh said: |
|
“is nemhmuinterda miscnech do chuaid Cellach in tespoc sechainn.” |
“Is neamh-mhuinteartha a chuaigh Ceallach an t-easpag tharainn.” |
“in guise unfriendly, and ill-disposed of mien, Ceallach the bishop hath given us the go-by.” |
|
“cuma ón” ol Guaire |
“Cuma sin,” ar Guaire, |
Guaire made answer: “it matters not; |
|
“cuirfetsa techta ina dhiaidh dá rádha fris techt dom acallaim” |
“cuirfidh mé teachtaire chuige á rá leis teacht chun cainte liom.” |
I will send after him messengers to bid him come speak with me,” |
|
ocus fóidis fer dá aes gráda co hairm a mbói Cellach. |
Chuir sé fear dá mhuintir go Ceallach. |
and so despatched to Ceallach a man of the confidentials, |
|
nóin in tsathairn do shunnrad ann sin. |
Nóin an tSathairn an t-am díreach, |
the precise time then being noon of a Saturday. |
|
atbert in fer sin: |
ach mar sin féin dúirt an fear: |
To the bishop the envoy said: |
|
“is diumdach Guaire díot” ol sé “tria thecht tairis. |
“Is díomaíoch Guaire díot ar dhul thairis, |
“in that ye passed him by *a while ago* Guaire is but ill pleased with thee; |
|
acht tar anois dia acullaim.” |
ach tar anois uait le labhairt leis.” |
yet come even now and speak with him.” |
|
“ní rach tra” or Cellach: “is esparta ann |
“Ní rachaidh mé,” ar Ceallach, “tá tráth easpartan ann agus oíche Shathairn |
“I will not go,” Ceallach returned: “ ’tis vesper-time, |
|
ocus ní dénaim tairmthecht domnaig. |
agus ní dhéanaimse taisteal Domhnaigh. |
and no transgression of the Lord’s-day do I; |
|
acht doghén mo thrátha ocus m’oiffrend imáirech |
Ach déanfaidh mé m’easpartana agus mo thrátha sa chill seo agus léifidh mé Aifreann an Domhnaigh amárach, |
but here to-morrow I will say my hours and will say Mass, |
|
ocus mad áil dosom ticed dia éistecht |
agus, más áil leis, tiocfaidh sé chun éisteacht leis an Aifreann |
the which (if it so please him) let him come to hear, |
|
ocus do chomrád frimsa |
agus chun comhrá liomsa, |
and afterwards confer with me; |
|
uair is gairit uada. |
óir is gairid uaidh é, |
he has no long way to come. |
|
ocus minab áil |
agus murab áil |
But, should he not care to do this, |
|
rachatsa dia luain airm a mbiasom mad áil leis.” |
rachaidh mé ag caint leis Dé Luain cibé áit a mbíonn sé.” |
then, on Monday, if he wishes, I will go to him.” |
Section 14
|
Imthigis a thechtaire co hairm a mbí Guaire |
D’imigh an teachtaire ar ais go dtí Guaire, |
Back again to Guaire the messenger departed, |
|
ocus imat na haithesca ro chan Cellach ro innis do Ghuaire. |
ach ní hí an chaint a rinne Ceallach a d’inis sé do Ghuaire. |
and repeated to him all Ceallach’s utterance; |
|
ocus atbert beos gur fhéimid Cellach techt lais |
Dúirt sé gur dhiúltaigh Ceallach theacht leis |
in addition he set forth that Ceallach had refused *peremptorily* to come with him, |
|
ocus do innis fair co nach roibe grád Guairi itir oc Cellach. |
agus gur léir nach raibh grá Guaire ina chroí. |
and accused him that to Guaire he bore no love at all. |
|
téit ferg mór trít sin i nGuairiu |
Tháinig fearg mhór ansin ar Ghuaire |
By reason of this, great anger entered into Guaire |
|
ocus atbert frisin techtaire: |
agus dúirt sé leis an teachtaire: |
and he said to his emissaries: |
|
“éirig co Cellach ocus fócair do m’ferannsa d’fhácbáil anocht |
“Téigh go dtí Ceallach agus fógair dó an fearann seo a fhágáil, |
“return to Ceallach; warn him that this night he quit the country; |
|
ocus mina ndéna |
agus mura bhfágann sé anocht féin |
if he go not, |
|
loiscfither in chell a bfil ina chenn. |
an chill ina bhfuil sé loiscfear os a chionn í, |
then shall the church in which he is be burnt upon him: |
|
í cona muintir uli.” |
agus marófar eisean lena mhuintir uile.” |
it and his people all.” |
|
iar sin téit in techtaire cétna co Cellach |
Ansin chuaigh an teachtaire céanna go dtí Ceallach, |
The same messenger then, having again sought Ceallach, |
|
ocus nír cheil fair aithesc Guairi |
ach, más ea, níor cheil sé air aon chuid de ráite Ghuaire. |
disclosed Guaire’s message fully. |
|
“dia etramsa ocus in tanfhírén” or Cellach. |
“Dia idir mise agus an t-ainfhíréan,” ar Ceallach. |
“God betwixt me and the unrighteous,” he replied, |
|
ocus gér bh’ead nír fhác in baile co maitin in luain. |
Ach mar sin féin níor fhág sé an baile go dtáinig an Luan, |
and up to Monday’s morning never left the spot. |
|
ocus téit as sin co ráinic oirer locha con. |
agus chuaigh sé ansin siar gur shroich oirear Loch Con. |
Out of it he departed then and came into the borders of Loch Con, |
|
bói iarum adaig ann sin. |
Bhí sé tamall ansin, |
where he spent the night; |
|
ráinic iarum cusin loch frisa ráiter claenloch indiu |
agus chuaigh as go Loch Claon, ar a dtugtar Claonloch inniu, |
next he went ro the lake which men to-day call Claonloch [i.e. Rinn Loch], |
|
ocus bói oc décsain in lacha co bfaca oilén uad immach |
agus nuair a bhi sé ag féachaint ar an loch chonaic sé oileán amach uaidh, |
and gazed upon it until forth before him in the loch he saw an island, |
|
.i. oilén Etgair a ainmsium. |
Oileán Éadghair. |
Eadghar’s Island is its name, |
|
ocus tádbas do timthirecht aingel co mór ós cionn in oiléin sin. |
Taispeánadh dó timireacht na n-aingeal os cionn an oileáin; |
over which it was revealed to him that much angelic ministration was performed. |
|
téit ann as a aithle |
chuaigh sé isteach ann mar sin |
He drawing near |
|
cor fhiarfaig an roibe bendachad naem ann. |
agus d’fhiafraigh an raibh beannú naoimh inti, |
enquired whether there *in the island* were any benediction of some saint; |
|
atbertsat co nár bendaig naem riam ann. |
agus dúradh leis nach raibh beannú naoimh inti riamh. |
but they *of the country* said that never had saint conferred a blessing on it. |
|
“is fíor” or Cellach |
“Is fíor mar sin,” ar Ceallach, |
Then Ceallach said: “even so; |
|
“is innte atá damsa díthrubacht do dénam.” |
“gur inti atá i ndán domsa díthreabhacht a dhéanamh agus mo naomhú féin.” |
here it is that ’tis ordained for me to be a hermit.” |
|
bátar diu a mhuinter oc fonómat faeisium |
Agus bhí a mhuintir ag fonóid faoi |
His people jeering at him |
|
ocus trell eile oca dhímolad do smuaintiugud anta isin oilén. |
agus ag dímholadh dó smaointiú ar fhanacht san oileán. |
and, again, dissuading him from all project of abiding in the island, |
|
“is cinnte anad damsa ann” bar Cellach |
“Is cinnte go bhfanfaidh mé anseo,” ar Ceallach, |
he rejoined: “that I must stay here is decreed; |
|
“ocus dénaidsi imthecht” bar Cellach |
“agus imígí romhaibh |
but take ye your departure, |
|
“uair is imda bar ninata im espocóitisea.” |
óir is iomaí ionad maith atá agaibh i mo easpagóideacht.” |
for in my bishopric your *own appoimted* places are many *and are various*.” |
Section 15
|
Ba head sin tra dorónsat cér ba lesc leo. |
Sin mar a rinne siad, |
Loath as they were they did so |
|
ro fhácsat Cellach ann sin ina aenur acht cethrar do chléirchib óca ina fhail |
agus fágadh Ceallach ansin gan ina fhochair ach an ceathrar cléireach óg, |
and, saving four clerics in his company, left Ceallach all alone; |
|
.i. Maelcróin ocus Maeldálua |
Maol Cróin, Maol Dá Lua, |
which four were Maol Cróin, Maol Dá Lua, |
|
ocus Maelsenaig ocus Macdeoraid |
Maol Seanaigh agus Mac Deoraidh. |
Maol Seanaigh, and Mac Deoraidh, |
|
ocus comdhaltada do Chellach beos iatséni. |
|
Ceallach’s condisciples once. |
|
bátar diu ó init co cáisc oc dénam a dtráth ocus a nduthrachta do dia. |
Bhíodar ann aimsir an Charghais ag déanamh a dtráth agus a n-urnaithe, |
From Shrovetide until Easter they continued in performance of their office, serving God zealously; |
|
do hairdercad fá Eirinn uli |
agus craobhscaoileadh ar fud Éireann uile |
through Ireland the noise went forth |
|
.i. Cellach mac Eogain bél in tespoc naem do beith i ndíthrub iar bfácbáil a espocóiti do. |
go raibh Ceallach mac Eoghain i ndíthreabh ar fhágáil a easpagóideachta dó. |
that holy bishop Ceallach son of Eoghan Béal, his bishopric abandoned, lived a hermit’s life; |
|
táinic tráth na cásc ann sin |
Tháinig tráth na Cásca ansin |
then Easter-time came round |
|
ocus do bói Muiredach mac Eogain bél a bráthair oc athaige co menic chuicesium |
agus bhí Muireadhach ag teacht go minic chuige, |
and his brother Eoghan Béal’s son Muireadhach visited him often, |
|
ocus ní dénad ní acht doréir comairli Cellaig. |
agus ní dhéanadh aon ní ach do réir a chomhairle. |
nor, but by his counsel, did anything at all. |
Section 16
|
Otchuala Guaire in scél sin ro lín dásacht ocus miscais Cellaig é |
Chuala Guaire sin agus líon fearg agus mór-mhioscais do Cheallach é, |
All which when Guaire heard, rage possessed him and enmity to Ceallach; |
|
ocus gér b’olc remi eturru |
agus cé gurbh olc mar a bhí roimhe eatarthu |
so that, ill as things stood between them previously, |
|
ba mesa co mór dá éissi. |
ba mheasa dá éis, |
now they were worse by far; |
|
ór ba hecal lais ríge do ghabáil do Mhuiredach |
óir ba lán-eagla leis go ngabhfadh Muireadhach mac Eoghain an ríghe |
for he feared that Muireadhach would grasp at the kingship, |
|
tria thecosc Cellaig a bhráthar |
trí theagasc Ceallaigh |
through prompting of his brother Ceallach, |
|
ocus for a fhebus féin |
agus trína fheabhas féin |
as well as for his own inherent qualities, |
|
ocus for a mhéit ro thuiced cor b’adbar ríg é féisin. |
agus ar a mhéid a tuigeadh gurbh ábhar rí Chonnacht é. |
and cognisance of being himself apt matter of a chief. |
|
bói tra Nar mac Guairi ocus Nemead mac Firchoga |
Freisin, bhíodh Nár mac Guaire agus Neimheadh mac Fir Chogtha. |
Over and above which, his son Nár, and Neimeadh son of Fearchoga, |
|
ocus do bítís oc cumadh mísceoil itir lá ocus oidche do Ghuaire for Cellach. |
Bhídís ag insint bréag agus míscéalta uathu féin idir lá agus oíche do Ghuaire, |
were daily and nightly plying Guaire with forged and wicked tales of him. |
|
do chumsat tra celg eturru féin |
ionas gur chumadar eatarthu |
A treason they contrived between them then, |
|
.i. Cellach do thochuiredh chucu |
cuireadh a thabhairt do Cheallach |
which was: to bid Ceallach come visit them, |
|
ocus neim do dénam fá a chomair. |
agus nimh a dhéanamh faoina chomhair, |
and to have poison all ready made against him; |
|
uair cér fuath le Guaire é |
óir cé gurbh fhuath le Guaire Ceallach, |
for hateful as he was to Guaire, |
|
nír lainn leis airm d’imirt fair ina fhiadnaise. |
níorbh áil leis go n-imreofaí airm ina fhianaise air. |
yet would the king not that in his very presence weapons were used upon him. |
|
ba hamlaid dorónsat. |
Is amhlaidh sin a rinne siad, |
So they did: |
|
do chumsat neim fá chomair Chellaig |
with intent on Ceallach they prepared poison, |
|
|
ocus curthar techta for a chenn cosin inis a mbói for a loch. |
agus cuireadh teachtaire ar chionn Cheallaigh go hOileán Éadghair ar Loch Con, |
then to the island where he was in his loch sent messengers |
|
ocus ro aithniged díob dia bféimdhed Cellach tuidecht |
agus hordaíodh dóibh, dá ndiúltódh Ceallach teacht chun na fleidhe, |
with charge that, Ceallach refusing, |
|
a rádha fria dhaltadaib techt co Guaire |
a rá lena cheithre daltaí teacht go dtí Guaire |
they should invite his condisciples to repair to Guaire |
|
co ndernaitís techtairecht tairise eturru ocus Cellach in cléirech. |
ionas go ndéanfaidís teachtaireacht idir Ceallach agus é. |
in order that hither and thither *between the two* they might do friendly message-bearers’ office. |
|
cid tra acht ráncatar na techta sin co hairm a mbói Cellach ina oilén |
Pé scéal é tháinig na teachtairí sin go dtí Ceallach |
In his isle these envoys lighted upon Ceallach |
|
ocus do bendachtsat do ocus sé oc dénam a thráth ann sin. |
agus bheannaigh siad dó agus é ag deanamh a thráth ann, |
and saluted him while he read his hours. |
|
bendaigios Cellach dóibsium. |
agus bheannaigh Ceallach dóibhsean. |
He greeted them, |
|
adbertsat fris corub for a chend táncatar ó Ghuaire |
Dúradar leis gur ar a chionn a thángadar ó Ghuaire |
and they told him that from Guaire they came to fetch him, |
|
dochum fledi móiri bói aice fá a chomair |
le cuireadh chun na fleidhe móire a bhí aige faoina chomhair |
both to a great feast which the king had for him, |
|
ocus dá acallaim co huaincech. |
agus le go mbeadh comhrá príobháideach aige leis. |
and to speak with him privately. |
|
“ní rachsa ann sin festa” bar Cellach |
“Ní rachaidh mé chun a fhleidhe,” ar Ceallach, |
“No more will I go thither,” Ceallach said, |
|
“óir ni thréiciub mo thrátha |
“óir ní thréigfidh mé mo thrátha |
“for I shall not neglect my hours |
|
for aba fhledóil nó múirne dímáinighe in domnáin duthain.” |
ar son fleadh óil ná muirne díomhaoine an tsaoil díomuain.” |
for sake of the perishable poor world’s feast or favour.” |
|
“cin in chomairli” bar na daltada bátar oc Cellach: |
“Olc an chomhairle,” ar na ceithre daltaí a bhí ag Ceallach, |
“Never do their bidding,” the condisciples cried, |
|
“is doirb do Ghuairiu a chreitem do bheithsi i ndegaicniud do de sin.” |
“agus is deacair do Ghuaire a chreidiúint go bhfuil tú i ndea-aigne dó.” |
“and in Guaire it is but fondness to imagine that by things such as these thou mayest be drawn to love him.” |
|
“massad” ar na techta “léic do dhaltada linne |
“Más ea,” ar na teachtairí, “lig do dhaltaí linne, |
The envoys said: “suffer then that thy condisciples come with us; |
|
ocus bud buide Guaire díot |
agus beidh Guaire buíoch díot, |
so shall Guaire be well pleased with thee, |
|
ocus dosbérat chucat cach comrád ocus cach comairli deirrit bias aice chucatsa.” |
agus bhéarfaidh siad chugat gach comhrá agus gach comhairle dheiridh a bheas ag Guaire.” |
and whatsoever privy errand he shall have to send thee they will convey.” |
|
“ní bhacub ocus ní fhuráiliub forru” bar Cellach. |
“Ní bhacaim díobh agus ní fhoráilim orthu,” ar Ceallach. |
Ceallach said: “I will not hinder them, nor yet constrain them to it;” |
|
oca chloistecht i cétóir do Maelcróin ocus do’n triar eili |
Chomh luath agus chuala Maol Cróin agus an triúr eile an méid sin, |
and when Maol Cróin with the others heard him, |
|
do insachsat ina gcethrar foraen frisna techtaib |
d’imíodar leo chun an eathair leis na teachtairí. |
all four together accompanied the envoys in their return |
|
Thugadar an t-eathar leo gan chur isteach ó Cheallach, agus thángadar as sin gan fhuaradh gan fhanacht |
||
|
co hairm a mbói Guaire i nDúrlus. |
chuig an áit a raibh Guaire i nDurlas. |
to Guaire, where he was in Dúrlas. |
|
ferais Guaire fáilte friu ocus ba maith a dtecht chuige. |
Chuir Guaire fáilte rompu go súch agus ba mhaith leis go dtáinig siad chuige. |
He gave them welcome and rejoiced to see them come; |
|
do frestlad co fríochnamach iat do biad ocus dig. |
Freastalaíodh go haireach iad de bhia. |
with meat and drink they were provided sedulously. |
Section 17
|
Oirecthar iar sin tech nóla uaincech fá a gcomair |
agus cóiríodh teach óil faoi leith ag Guaire |
Then a banquetting-house apart was set in order for them, |
|
co tucad in deoch is ferr bói isin dúnad chucu inn. |
inar tugadh an deoch is fearr a fuarthas sa bhaile chucu. |
and thither for their use the fort’s best liquor was conveyed. |
|
córaigther dias do cach táib do Ghuairiu díob. |
Socraíodh beirt díobh ar gach taobh de Ghuaire, |
On Guaire’s either side were set two of them |
|
gelltar iarum comada aidble dóib ar Chellach do thréicen |
gealladh bronntanais mhóra dóibh, |
and, with an eye to win them that they should quit Ceallach, great gifts were promised them: |
|
.i. tír nAmalgaid uli |
tugadh fearann Tír Amhalaidh uile dóibh |
all the country of Tirawley; |
|
ocus na cetri mná aentuma dobertís féin isin chúiced |
agus na ceithre mná aontumha a thoghfaidís féin sa chúige |
four spinster women such as themselves should choose out of the province, |
|
cona ndáithin bó ocus each. |
chomh maith lena leordhóthain bó agus each. |
with these their wives’ sufficient complement of horses and of kine, |
|
do nascad dóib for cura na comada sin |
Rinneadh conradh go bhfaighidís na bronntanais sin |
such gifts to be by covenant secured to them; |
|
ach Ceallach a mharú, agus thoiligh siad é sin a dhéanamh, |
||
|
ocus tucad fós a ndáithin airm uli dóib. |
agus tugadh claidhimh agus tuanna agus airm dóibh. |
and of arms a present adequate equipment to be furnished to each one. |
|
bátar ann in oidche sin |
Bhiodar ann an oíche sin |
That night they bode there, |
|
ocus d’fhaemsat co haentadach for cédlongad Cellach do mharbad. |
agus tar éis bricfeasta |
and at the morning’s meal with one accord consented to kill Ceallach. |
|
do ghluaisetar rompu ó tá sin cu loch con. |
ghluais siad leo go Loch Con |
Thence they departed to Loch Con; |
|
fuaratar in tethar isin inad ar fhácsat é |
agus fuair an t-eathar san ionad ar fhág siad é. |
where they had left the boat there they found it, |
|
co ráncatar as co hairm a mbói Cellach. |
Ansin thánagadar chuig an áit a raibh Ceallach |
and then pulling off reached Ceallach. |
|
is amlaid bói cona shaltair ina fhiadnaise oc gabáil a shalm |
agus is amhlaidh a bhí agus a shaltair ina fhianaise agus é ag gabháil a shalm. |
He was thus: his psalter spread before him as he said the psalms; |
|
acht ní ro labair friu. |
Níor labhair sé leosan |
he never spoke to them; |
|
no táirnic do a shailm do gabáil. |
nó go raibh sé réidh leis na sailm, |
he made an end of psalmody |
|
dercais forru iarum |
ach d’fhéach sé orthu ansin. |
and, looking on them, |
|
co bfaca a súile for crith ina gcennaib |
|
marked their eyes unsteady in their heads |
|
ocus lí na finghaile forru ann. |
|
and clouded with the hue of parricide. |
|
“olc bar ngnee a óca” bar Cellach: |
“Suígí, a óga,” ar Ceallach, |
“Young men,” said Ceallach, “ye have an evil aspect; |
|
“ro chlaechlobar aicned ar ndul uaimse |
“tháinig sibh ar mhalairt aigne i ndiaidh dul uaimse, |
since ye went from me your natures ye have changed, |
|
ocus dosbeirim aichne forraib co ro fhaem sib mo marbadsa do Ghuairiu.” |
agus aithním oraibh gur thoiligh sibh mo mharúsa do Ghuaire.” |
and I perceive in you that for *king* Guaire’s sake ye are agreed to murder me.” |
|
nír shénsat a bhec fris. |
Níor shéan siad é. |
Never a tittle they denied, |
|
“olc in chomairle” bar eissium |
“Olc an chomhairle sin,” ar seisean, |
and he went on: “an ill design it is; |
|
“acht ná dénaid bar naimles ní bus mó |
“ná déanaigí bhur n-aimhleas níos mó |
but follow now no longer your own detriment, |
|
ocus do gébthar uaimse féin comada |
agus gheobhaidh sibh uaim féin bronntanais |
and from me shall be had gifts |
|
bus ferr díb inás ar ghell Guaire.” |
níos fearr ná ar gheall Guaire díbh.” |
which far beyond all Guaire’s promises shall profit you.” |
|
“ní diongnam itir” bar iatsom “do chomairlisi a Chellaig |
“Ni dhéanfaimid do chomhairlese ar chor ar bith, a Cheallaigh, |
They rejoined: “by no means, Ceallach, will we do as thou wouldst have us, |
|
ór ní bfuighbimís ár ndíon in Eirinn ar Ghuaire di sin.” |
mar nach bhfaighimis ár ndíon in Éirinn ar Ghuaire dá ndéanfaimis sin.” |
seeing that, if we acted so, not in all Ireland might we harbour anywhere;” |
|
cuma ro bátar oca ráda ocus do sháidseat a slega i naenfecht i Cellach |
Le linn dóibh bheith á rá sháigh siad in éineacht ar Cheallach |
and even as they spoke, into Ceallach they plunged their spears in unison; |
|
ocus ro tharrangsat leo iarum dochum in ethair é |
agus tharraing siad leo chun an eathair é. |
then they dragged him with them to the boat; |
|
ocus do chuirsium a shaltair eturru ocus a chubal. |
Chuir seisean a shaltair idir é féin agus a ionar |
yet he made shift to thrust his psalter in between him and his frock. |
|
do cóirgedsom i medón in ethair |
agus leagadh é i meán an eathair. |
They stowed him in the boat amidships, |
|
ocus dias díobsom ina thosach |
|
two of themselves in the bow, |
|
co ráncatar cu port mar sin |
Shroich siad port |
and so gained a landing-place; |
|
ocus rucadarsom fó diamair in fheda móir ocus na coille é. |
agus rugadh faoi dhoircheacht an fheá mhóir agus i ndiamhair na coille é. |
thence they carried him into the great forest and into the dark recesses of the wood. |
Section 18
|
“Dar lemsa ám a óca” bar Cellach |
“Dar liomsa,” ar Ceallach, |
Ceallach said: |
|
“is olc darírib in comairle do b’áil lib do chríochnugud. |
“is olc an chomhairle atá fúibh. |
“this that ye would accomplish I esteem to be a wicked work indeed, |
|
ocus do gébthái bar ndíon i cluain meic Nóis co bráth ar Ghuaire |
Gheobhadh sibh bhur ndíon i gCluain Mhic Nóis go brách ar Ghuaire, |
*the which would ye even now renounce* in Clonmacnoise ye might shelter safe from Guaire for ever; |
|
ocus dámad fherr lib dul co Bláthmac ocus Diarmait |
nó dá mb’fhearr nó dá mb’oiriúnaí libh é dul go dtí Bláthmhac agus Diarmaid, |
or should it please you to resort rather to Bláthmhac and to Diarmaid, |
|
dá mac Aeda sláine |
dhá mhac Aodha Sláine, |
the two sons to Aodh Sláine, |
|
ocatá ríge nEirenn.” |
a bhfuil ríghe Éireann acu,” |
now ruling Ireland *with them ye would be secure*;” |
|
ut dixit Cellach:— |
agus rinne sé an laoi ann: |
then he indited:— |
Section 19
|
“A óca romuaimnigios |
“A óga is fíor gur uaimhníos — |
“O ye young men that terrify me, |
|
olc uabar ac ríg nime; |
ba olc uabhar ag rí na bhflaitheas — |
to Heaven’s high King pride is abominable; |
|
cid saeb suidiugud bar súl |
cé gur saobh suíomh bhur súl |
distorted as your eyes are, |
|
is mesa rún bar cride |
is measa an rún faoi bhur mbaitheas. |
the secret of your hearts is more perverted still. |
|
|
|
|
|
Ro faemsabar orumsa |
Óir thoiligh sibh domsa — |
As against me ye have consented |
|
cinnead cruaid nach téit taithlech; |
cinneadh crua nach bhfaigheann maithiúnas, |
— cruel resolve without penitence; |
|
bud fota díb a dhimblad |
fada a bheas sibh faoina mhícháil — |
the shame of it shall long endure to you, |
|
fell is fingal bud aithrech |
feall agus fionghal i dtiocfaidh aithreachas. |
treachery and parricide bring you repentance yet. |
|
|
|
|
|
Cid sib ní sib chreidimse |
Cé sibh ní sibh, creidimse, |
Ye being they that kill me are not, as I believe, |
|
mharbus misi béim mbraite; |
mharós mise le béim braide — |
*those* who kill me with a plundering strike; |
|
is mó as loscad sin iaráig |
is measa a loiscfidh bhur mí-ádh — |
— a burn is hottest in the after-pain, |
|
acht osnad Chiaráin m’aite |
ach osna Chiaráin m’oide. |
Ciarán’s curse, my tutor’s, *strikes me*. |
|
|
|
|
|
Cid olc damsa in escaine |
Bíodh gur trom toradh na heascaine, |
The curse is very bad for me, |
|
ní shechnaim martra foram; |
ní sheachnaim martra orm; |
yet seek I not to shun my butchering; |
|
bud í in phláig díbse is a bedg |
beidh ina phlá díbh is ina mhairg |
but to you it shall be a plague and a consternation |
|
in lám derg d’imbert oram |
as lámh dhearg a imirt orm. |
that on me ye ever plied the bloody hand. |
|
|
|
|
|
Atá acum airithe |
Tá agamsa bua áirithe — |
A certain One I have upon my side, |
|
nocho nfil a macsamla; |
níl agaibh a macasamhla — |
the like of whom existeth not: |
|
is dlúith fri Críst mo chaingean |
is dlúth le Críost mo chaingean, |
with Christ my cause is bound up closely, |
|
bud neam na naingeal m’adba |
ar neamh na naomh bheas m’adhbha. |
the angels’ Heaven shall be my dwelling-place. |
|
|
|
|
|
Cinnead acaibse ba fhell |
Cinneadh eile agaibhse |
Treason it was when ye were |
|
orum réim nachas córa; |
faoin bhfeall-bheart seo nach cróga: |
determined to fall on me unrighteously; |
|
bás do rinn do bar bfodbad |
bás de rinn do bhur lomadh, |
but death by point shall in the end work your destruction |
|
iffern orlam a óca.” |
is Ifreann láithreach, a óga.” |
and, O ye young men, Hell awaits you.” |
Section 20
|
“Is dímáin comairle dúinne festa” bar iatsom “im in adbar sin |
“Is díomhaoin duit comhairle a thabhairt dúinn feasta faoin ábhar sin,” ar siadsan, |
“Farther to advise us in the matter is but idle,” they retorted; |
|
uair ní dingneam fort í.” |
“óir ní dhéanfaimid ort í.” |
“we will not do it [i.e. thy bidding] for thee.” |
|
“massa” bar Cellach |
“Más ea,” ar Ceallach, |
“Well then,” he pleaded, |
|
“tabraid cáirde na haidche anocht ar dia damsa.” |
“tabharaigí cairde na hoíche anocht dom gan mo mharú.” |
“this one night’s respite grant me for God’s sake.” |
|
“dobéram diu acht cid lesc linn a tabairt.” |
“Béarfaidh mar sin, cé gur leisc linn,” ar siad. |
“Loath though we be to concede it, we will yield thee that,” they said; |
|
do thócsat na cloidme bátar fó a nétaigib i bfolach ocu. |
Thógadar na claimhte a bhí i bhfolach faoina n-éadaí |
then raised the swords which in their clothes they carried hidden, |
|
gabaid ecla mór Cellach oca fhaicsin sin. |
agus ghabh eagla mhór Ceallach ar iad a fheiceáil. |
and at the sight of them a mighty fear took Ceallach. |
|
do shirset iarum in choill co bfuaratar cuas darach innte |
Chuardaigh siad an choill nó go bhfuair siad dair mhór chuasach inti. |
They ransacked the wood until they found a hollow oak |
|
ocus éndorus cumang fair |
Bhí doras cúng amháin ar an gcuas |
having one narrow entrance, |
|
ocus do cuired Cellach ann anunn. |
agus cuireadh Ceallach siar ann |
and to this Ceallach was committed, |
|
do shuidsetsom fá in ndorus oc faire Chellaig co matain. |
agus shuigh siadsan timpeall an dorais ag faire air. |
they sitting at the hole to watch him till the morning. |
|
mar sin dóib co ham deirid oidche. |
Mar sin dóibh go dtáinig deireadh oíche |
They were so to the hour of night’s waning end, |
|
tánaic iarum mian codalta dóibsium |
agus go dtáinig mian codlata dóibh |
when drowsy longing came to them |
|
co ro thuit a suan trom forru ann. |
ionas gur thit a dtromchodladh orthu gan mhoill. |
and deep sleep fell on them there. |
|
ní ro chotail itir Cellach fri himshním a oideda. |
Níor chodail Ceallach ar chor ar bith le himní |
Ceallach, in trouble for his violent death, slept not at all; |
|
ocus bói for a chumus ann sin élód dámad áil leis |
agus bhí ar a chumas éalú a dhéanamh ansin dá mb’áil leis. |
at which time it was in his power to have fled , had it so pleased him, |
|
ocus atbert ina mhenmain comad drochchreidem do imgabáil ar thoicib dé bí. |
Ach dúirt sé leis féin gurbh olc an creideamh dó cinniúint Dé a sheachaint |
but in his heart he said that it were misbelief in him to moot evasion of the living God’s designs. |
|
ocus do sháil fós co mbértáisseom fair dá ndernad in nélód |
agus dar leis go mbéarfaidís sin air dá n-éalódh sé uathu, |
Moreover he reflected that even were he so to flee they must overtake him, |
|
ór ba seng tróg meirtnechsom a haithle in chorgais. |
mar bhí sé seang trua-mheirtneach i ndiaidh an Charghais |
he being after Lent *just passed* but poor and feeble. |
|
acht bói in matan ann sin ac soillsiugud forru |
agus bhí an mhaidin ag soilsiú cheana féin. |
Morning shone on them now, |
|
druitidsium in dorus ann sin for ecla na maitne d’faicsin do for óman in báis. |
Dhruid sé an doras le heagla roimh an mhaidin a fheiceáil |
and he (for fear to see it and in terror of his death) shut to the door; |
|
|
agus chonaic ansin réaltaí geala trí mhionphoill eile a bhí sa chuas. |
|
|
“is olc in creidem dam” ol sé “imgabáil breithi dé |
“Is olc an creideamh a ním,” ar sé, “breith Dé a sheachaint |
yet he said: “to shirk God’s judgment is in me a lack of faith, |
|
ocus Ciarán m’oite ar ngellad in bháisse do thecht am chenn.” |
agus breith Chiaráin m’oide, agus a rá gur gheall sé an bás a theacht i mo chionn.” |
Ciarán my tutor having promised me that I must meet this end;” |
|
cuma do oca ráda ocus do scáil dorus in crainn. |
D’oscail sé doras an chuasáin ansin |
and as he spoke he flung open the tree’s door. |
|
do ghair in fiach ocus in fhennóc |
agus ghair an fiach agus an fheannóg |
The raven called then, and the scallcrow, |
|
ocus in dreán ocus na heoin archena ann sin |
agus an dreoilín agus na héanacha uile, |
the wren, and all the other birds; |
|
tánaic diu seirrfhiach ibair chluana eo |
agus tháinig cúr Iúir Chluain Eo |
the kite of Cluain-Eo’s yew-tree came, |
|
ocus cú ruad droma meic Dáir |
agus cú rua Dhroim mhic Dáir, |
and the ‘red hound’ [wolf] of Druim mic Dair, |
|
.i. in brécaire |
an bréagaire beag |
the brécaire [i.e. the deceiver’] |
|
no bíodh fá port na hinsi do ghrés. |
a bhí lámh le port an oileáin, |
whose lair was always by the island’s landing-place. |
|
|
mar atá an sionnach. |
|
|
“is fíor tra mh’aislinge adaig cétáine do chuaid” or Cellach |
“Is fíor an aisling a chonaic mé oíche Chéadaoine seo caite,” ar Ceallach, |
“My dream of Wednesday’s night last past was true,” says Ceallach: |
|
“.i. ceithre coin allta dom rébad |
“ceithre cúnna allta am réabadh |
“that four ‘wild dogs’ rent me, |
|
ocus mo bhreith dóib triasin raithnig |
agus am bhreith tríd an raithneach, |
and dragged me through the brackens; |
|
ocus mo thuitim i nallt mór |
mé ag titim in alt mór |
that down a precipice I fell then, |
|
ocus cen mh’éirghe itir as.” |
agus gan éirí dom as.” |
nor evermore came up;” |
|
ut dixit in láidsi:— |
Ansin a dúirt sé an laoi: |
and he pronounced this lay:— |
Section 21
|
“Is mochean in maiten bán |
“Fáilte romhat, a mhaidin bhán, |
“Hail to the Morning fair |
|
no taed for lár mar lasán; |
le teacht ar lár mar lasán — |
that as a flame falls on the ground |
|
is mochen do’n té rusfói |
fáilte roimh an tÉ a luath |
— hail to Him too that sends her — |
|
in maiten buadach bithnái |
an mhaidin bhuach shíor-nua. |
the Morning many-virtued ever new. |
|
|
|
|
|
A mhaiten bhán co nuaille |
A iníon óg na huaille, |
O Morning fair so full of pride |
|
a shiur na gréine gluaire; |
a shiúr na gréine gluaire, |
— O sister of the brilliant Sun — |
|
is mochen a maiten bán |
fáilte romhat, a mhaidin bhán, |
hail to thee, beauteous Morning, |
|
foillsigios orm mo lebrán |
a fhoilsíonn orm mo leabhrán. |
that lightest my little book for me. |
|
|
|
|
|
Atchí aiged cach tige |
Is tú a chíonn aoi gach tí, |
Thou seest the guest in every dwelling |
|
soillsigios tuath is fine; |
a shoilsíonn tuath is fine; |
— shinest on every tribe and kin — |
|
is mochen a muinghel mas |
fáilte romhat, a mhuinéal mhín, |
hail O thou white-necked, beautiful, |
|
acainn a órcháin amnas |
againn, a ainnir ór-chaoin. |
here with us now — O golden-fair and wonderful. |
|
|
|
|
|
Atbeir frium mo lebrán brec |
Deir liom mo leabhrán breac |
My little book with chequered page |
|
ní fhil mo shaegal erchóir; |
nach bhfuil mo shaol ar cóir; |
tells me my life hath not been right; |
|
Maelcróin is cóir dam a uaman |
roimh Mhaol Cróin is cóir dom sceon, |
Maol Cróin — ’tis he whom I do well to fear: |
|
é tic dom bualad fá deoid |
is é a bhuailfidh mé faoi dheoidh. |
he it is that comes to smite me at the last. |
|
|
|
|
|
A eannach ón a eannach |
A fheannóg ón a fheannóg, |
O scallcrow and O scallcrow, |
|
a énín bhratghlas bhennach! |
a einín bhrat-ghlais bheannach! |
grey-coated, sharp-beaked, paltry fowl! |
|
léir dam forcla do mhana |
léir dom ar chlú do mhana |
the intent of thy desire is apparent to me, |
|
nírsat cara do Chellach |
nach cara thú do Cheallach. |
no friend art thou to Ceallach. |
|
|
|
|
|
A fhiaich dogní in ngragarnaig |
A fhiaich dhéanann an ghrágarsach, |
O raven, thou that makest croaking, |
|
másat acaraig a eoin; |
más ocrach thú gan lón, |
if hungry thou be now, O bird, |
|
ná héirig sunna do’n ráith |
ná héirigh anseo den ráith |
from this same rath depart not |
|
co netha do sháith dom fheoil |
go n-íosfaidh tú sáith dem fheoil. |
until thou have a surfeit of my flesh. |
|
|
|
|
|
Seirrfhiach ibair chluana eo |
A chúir Iúir Chluain Eo, |
Fiercely the kite of Cluain-Eo’s yew-tree |
|
freigéraid co garb in gleo; |
freagróidh go garbh an gleo; |
will take part in the scramble; |
|
béraid lán a ingan nglas |
bhéarfaidh lán a iongan glas, |
his horn-hued talons full he’ll carry off, |
|
riumsa ní bud min scéras |
liomsa ní go mín a scarfas. |
he will not part from me in kindness. |
|
|
|
|
|
In sinnach fil sin choill chéir |
An sionnach tá sa choill chiar, |
To the blow *that fells me* the fox that’s in the darkling wood |
|
freicéraid co luath in béim; |
freagróidh go luath an bhéim; |
will make response at speed; |
|
ísaid ní dom fhuil’s dom fheoil |
íosfaidh ní dem fhuil is dem fheoil |
shall devour my flesh and blood |
|
i críochaib uara aineoil |
i gcríocha fuara aineoil. |
in cold and trackless confines. |
|
|
|
|
|
In cú ruadh fil isin ráith |
An cú rua atá sa ráith |
The wolf that’s in the rath |
|
i noirther droma meic Dáir; |
in oirthear Droma Mhic Dáir, |
upon the eastern side of Druim mic Dair: |
|
tic chucum fri head nuaire |
tig chugam ar feadh uaire |
he on a passing visit comes to me, |
|
comad táisech caemchuaine |
mar thaoiseach na caomh-chuaine. |
that he may rank as chieftain of the meaner pack. |
|
|
|
|
|
Atchonnarcsa aislinge |
Chonaic mé aisling, |
I saw a dream |
|
adaig cétaine do chuaid; |
oíche Chéadaoine a chuaigh, |
on Wednesday’s night last past |
|
coin allta dom comtharraing |
coin allta am chomh-tharraing |
as one the wild dogs dragged me |
|
sair siar trésin raithnig ruaid |
soir siar tríd an raithnigh ruaidh. |
eastwards and westwards through the russet ferns. |
|
|
|
|
|
Atchonnarcsa aislinge |
Chonaic an aisling — |
I saw a dream: |
|
mo breith dóibseom i ngleann glas; |
mo bhreith dóibh i ngleann glas; |
that into a green glen men took me; |
|
is cethrar acom breith inn |
ceathrar am bhreith ann, |
four they were that bore me thither, |
|
andar linn nimthucsat as |
dar liom níor thug siad as. |
but (so meseemed) ne’er brought me back again. |
|
|
|
|
|
Atchonnarcsa aislinge |
Chonaic mé aisling — |
I saw a dream |
|
mo dhaltáin dom breith dia dtig; |
mo dhaltáin am bhreith dá dtigh: |
that to their house my condisciples led me; |
|
do dáilsetar formsa dig |
dháil siad ormsa deoch, |
for me then they poured out a drink, |
|
ocus atibset form dig |
agus ormsa d’ó1 cothrom na dí. |
a draught too they quaffed off to me. |
|
|
|
|
|
A dreolláin cusin eirr máil |
A dhreoilín leis an ruball maol |
O tiny wren most scant of tail, |
|
is truag thairngirios tu in láidh; |
is trua a thairngir tú an laoi, |
dolefully thou hast piped prophetic lay; |
|
masad tánacais dom brath |
má tháinig tú do mo bhrath, |
surely thou art come to betray me, |
|
’s do tharraing mo shaegulrath |
do ghiorrúchán mo bhliain-shreath. |
and to curtail my gift of life. |
|
|
|
|
|
Cid fá a mbiad dam Macdeoraid |
Cén fáth a mbeadh Mac Deoraidh |
Wherefore should Mac Deoraidh, |
|
oc fell orm ní gním dreolaid? |
d’fheall ormsa ná dom bheo-ghoin? |
dealing treasonably, seek to hurt me? |
|
dá derbráthair m’athairse |
is dhá dheartháir m’athair |
a monstrous act: for brothers two my father |
|
ocus athair Meicdeoraid |
agus athair Mhac Deoraidh. |
and Mac Deoraidh’s father were. |
|
|
|
|
|
Cid fá a mbiad dam Maeldálua |
Cén fáth a mbeadh Maol Dá Lua |
Why should Maol Dá Lua go about to injure me, |
|
do fhell form ocus ní gua? |
d’fheall ormsa le bás rua? |
he that of a truth hath shewn me treachery? |
|
dá deirbsiair mo máthairse |
dhá dheirfiúr mo mháthairse |
for sisters twain my mother |
|
ocus máthair Maeildálua |
agus máthair Mhaoil Dá Lua. |
and Maol Dá Lua’s mother were. |
|
|
|
|
|
Cid fá a mbiad dam Maelsenaig |
Cén fáth a mbeadh Maol Seanaig |
Why should Maol Seanaigh lust to harm me, |
|
do fhell orm isin mebail? |
d’fheall orm ins an mheabhail? |
he that in the conspiracy hath used me guilefully? |
|
dáig is macsom d’fior idan |
mar is mac é fir umhail |
for well I wot that he is a pure man’s son |
|
Maelsenaig mac Maeilibair |
Maol Seanaigh mac Maoil Iúir. |
— Maol Iúir’s son Maol Seanaigh. |
|
|
|
|
|
A Maeilchróin ón a Maeilchróin |
A Mhaoil Chróin, |
O Maol Cróin and O Maol Cróin, |
|
do chinnis gním nár ba choir; |
chinn tú gníomh nár choir: |
thou art resolved on a deed that is iniquitous; |
|
ní léicfedh mac Eogain t’éc |
ní ligfeadh mac Eoghain do éag |
Eoghan’s son had ne’er consented to thy death |
|
ar deich cét do thinnib óir |
ar fhiche céad d’uingí óir. |
for ten hundred golden ingots. |
|
|
|
|
|
A Maeilchróin ón a Maeilchróin |
A Mhaoil Chróin, |
O Maol Cróin and O Maol Cróin, |
|
maith do ghabais com bithfeill; |
is tú a bhí glic san fheill; |
you took well to my betrayal; |
|
do gabais ar cend tsaegail |
ghabh tusa slí an tsaoil, |
for this World’s sake thou hast accepted it, |
|
do gabais ar cend iffeirn |
ghabh tusa bealach Ifrinn. |
accepted it for sake of Hell. |
|
|
|
|
|
Gach séd maith do geibinnse |
Gach séad maith a gheobhainnse |
All precious things that ever I had |
|
ocus cach óicech sleman; |
is gach óg-each seang sleamhain, |
— all sleek-coated young horses — |
|
do Maelchróin dobeirinnse |
do Mhaol Chróin a mbéarfainnse |
on Maol Cróin I would have bestowed them |
|
co ná dernad orm mebal |
le nach ndéanfadh orm meabhail. |
that he should not do me this treason. |
|
|
|
|
|
Conamfiadusa friumsa |
Go ndeire an Tiarna liomsa — |
Thus he addresses speech to me, |
|
mac mór Muire ós mo chiunnsa; |
Mac mór-Mhuire os mo chionnsa — |
Mary’s great Son up above me; |
|
‘rotfia talam rotfia neam |
‘beidh agat talamh, beidh agat neamh, |
‘thou must have earth, thou shalt have Heaven; |
|
duit a Cheallaig is mochean.’ ” |
is ort, a Cheallaigh, atá mo chion.’ ” |
welcome awaits thee, dear Ceallach.’ ” |
Section 22
|
Ar sin tra ro tócbad Cellach accu as in chrunn amach |
Thóg siadsan Ceallach as an gcuasán ansin. |
By them now Ceallach was lifted out of the tree, |
|
ocus ro buail Macdeoraid i tús é |
Bhuail Mac Deoraidh ar dtús é |
and first of all Mac Deoraidh struck him; |
|
ocus do buail Maeldálua ocus Maelsenaig ocus Maelcróin fá deoidh é |
agus bhuail an triúr eile leis é |
afterwards Maol Dá Lua, Maol Seanaigh and Maol Cróin in order struck him; |
|
co ro marbsat ann sin in tespoc naem |
gur maraíodh ann an t-easpag naofa |
and in such fashion there they did to death the holy bishop, |
|
.i. Cellach mac Eogain bél |
.i. Ceallach mac Eoghain Béil |
Eoghan Béal’s son Ceallach; |
|
ocus táncatar rompu a haithli a noidi ocus a dtigerna ocus a naembráthar do mharbad |
I ndiaidh a n-oide agus a dtiarna agus a mbráthair a mharú |
then after their master, their lord, their sacred kinsman murdered, |
|
co rancatar airm a mbí Guaire. |
tháinig siad áit a raibh Guaire |
went their ways to Guaire. |
|
ba faeilid Guaire friu cin cor chóir a ndernsat. |
agus ba fháilteach eisean rompu, cé nár chóir an t-éacht a rinne siad. |
Guaire met them right joyously, for all their deed was heinous. |
Section 23
|
Tancatar iarum fiaich ocus fennóca ocus ethaite na coilleadh chuice uli |
Tháinig fiaich agus feannóga agus mic tíre agus feithidí chuige, |
To him *Ceallach* the ravens, and the scallcrows, and the forest’s several preying things flocked together |
|
amail do thairrngir féin dóib |
amhail a thairngir sé féin dóibh |
as he himself had presaged for them, |
|
ocus aduadarsom ní dá fheoil ocus dá fhuil. |
agus d’itheadar ní dá fheoil mar a tairngríodh. |
and of his flesh and blood consumed somewhat; |
|
cach ethaid tra aduaidh bec ná mór de atbathatarsom fó chétóir a mírbuil dé ocus Cellaig. |
Agus ghabh galar gach feithide a d’ith a bheag nó a mhór dá fhuil nó dá fheoil agus fuair siad uile bás. |
but every preying creature whatsoever that much or little ate of him died at once by a miracle of God and Ceallach. |
Section 24
|
Dála imorro Muiredaig meic Eogain bél bráthar Cellaig in naemespuic |
Dála Mhuireadhaigh mhic Eoghain, deartháir Cheallaigh, |
Regarding, then, holy bishop Ceallach’s brother Muireadhach, son of Eoghan Béal: |
|
ránaic in lá sin d’fios a bráthar |
tháinig sé ar cuairt chuig a bhráthair |
that same day he came looking for his brother, |
|
mar do théiged co menic do chomrád ocus do chomairli fris |
mar théadh go minic le comhrá agus comhairle bheith aige leis, |
even as many a time before he came for speech with him and to have counsel of him, |
|
óir ní dénad ní |
óir ní dhéanadh sé aon ní ar domhan |
for he did nought |
|
acht do chomairli Chellaig |
murarbh le comhairle Cheallaigh é, |
seeing that but by Ceallach’s precept |
|
ór ba hé a oite múinte ocus a bráthair ocus a athair spirtálta ule é. |
mar ba é a oide múinte agus a dheartháir agus a athair spioradálta é. |
as he was his teacher, his brother and his spiritual father all in one. |
|
tánaic diu co port na hinse amail ticed cach nuairi |
Tháinig sé go port na hinse mar a thagadh gach uair, |
When therefore he came as he used ever to the island’s ferryport, |
|
acht ní chuala comrád ná fáscad gotha Cellaig thall isin oilén |
ach níor chuala sé fuaim ná comhrá san oileán. |
yonder in the island he heard nor speech nor chant of Ceallach. |
|
fuair in nethar isin purt |
Fuair sé an t-eathar sa phort |
The boat indeed they got at the port, |
|
ocus tiagat isin inse ocus fuaratar falam í |
agus chuaigh lena mhuintir san oileán, ach fuaireadar folamh é. |
but the isle when they were come into it they found all void: |
|
.i. cen Chellach itir innte. |
|
Ceallach not there at all. |
|
ráncatar amach co luath |
Thángadar amach arís |
In haste they returned, |
|
ocus tug Muiredach aichne ótchuala na cléirig óca do dul co tech Guairi |
agus nuair a chuala Muireadhach go ndeachaigh na cléirigh óga go teach Ghuaire d’aithin sé |
and so soon as Muireadhach heard that the young clerks had been to Guaire’s house, he knew |
|
corub é Cellach do foirgled forru do mharbad ann sin. |
gur ordaíodh dóibh Ceallach a mharú. |
that there Ceallach had been pointed out to them to slay. |
|
ocus is í slige ránaicseom |
Is í slí a chuaigh sé ansin, |
The way that he took now was |
|
co hairm a mbói in choingelt itir loch con ocus loch Cuilinn |
go dtí an choinnealt (.i. talamh coiteann) idir Loch Con agus Loch Cuilinn, |
by the spot where the Coinneilt dwelt, between Lough Cullin and Lough Conn. |
|
ocus d’éirig onchú neimi for in coingeilt dóib |
agus d’éirigh onchú nimhneach a bhí ar an choinnealt os a gcomhair |
To guard which Coinneilt a raging beast opposed them, presently |
|
co ro marb nónbar dá mhuintir ina fhiadnaise ann sin. |
agus mharaigh naonúr dá mhuintir ina fhianaise féin. |
and before his face killing nine of his people. |
|
cáinis a chomdhalta .i. Conall mac Eochaidh eisium trít sin |
Cháin a chomhalta, Conall mac Eochaidh, eisean ansin |
Eochaidh’s son Conall, his condisciple, rebuked him for this, |
|
ocus atbert friss cor mídlach mac ríg do léic a mhuinter do mharbad do’n bhéist ina fhiadnaise. |
agus dúirt leis gur droch-mhac rí a lig do phéist a mhuintir a mharú ina fhianaise. |
and said that a king’s son enduring thus to view his people slaughtered by the beast could be but recreant. |
|
téit Muiredach iar sin for iarmoracht na piasta |
Chuaigh Muireadhach ansin ar lorg na péiste, |
In quest of the monster Muireadhach went forth then |
|
foronfoisse fá’n loch |
thum sé faoin loch. |
and dived into the lough, |
|
acht nísfuair do’n cét fecht í. |
Ní bhfuair don chéad uair í |
but the first time found her not; |
|
téit in tánaiste |
ná don dara uair, |
a second time he went, |
|
ocus in tres fecht fuair slicht na péiste |
ach an triú uair fuair sé sliocht na péiste |
and at the third hit her track, |
|
ocus ro lean í as in loch anís |
agus lean í as an loch aníos |
and up out of the lough followed her |
|
conusfuair ina suan í ann ocus í sáithech. |
agus fuair ina codladh sách í. |
till he came on her where she slept gorged. |
|
sáidis in claidem tríthe co lár |
Sháigh sé a chlaíomh tríthi go talamh, |
Through her and into the earth he thrust his sword; |
|
rucside a léim isin loch ocus in claidem aiste |
agus rug sí léim sa loch agus an claíomh aisti, |
she with the weapon stuck in her took a leap into the lough. |
|
lenais Muiredach í for a lurg cor comraic fria. |
agus lean seisean í agus rinne comhrac léi. |
Muireadhach followed by the track and fought with her; |
|
créchtnaigther co mór Muiredach isin gleod sin ocus marbais in péist post. |
Chréachtaigh sí go mór é, ach mharaigh sé í |
in which fight he was hurt grievously, but in the end killed the beast, |
|
beiris tra a cenn di for tír co hairm a mbói Conall a chomdhalta ocus a mhuinter archena. |
agus rug a ceann leis suas ar tír chuig a chomhalta, |
took her head, and to Conall his condisciple with his folk in general carried it ashore. |
|
atbert Conall tra: “is cróda in comrac sin doronais a meic |
agus dúirt a chomhalta leis: “Is buach an comhrac a rinne tú |
Conall said: “a gallant fight is that thou’st fought, my son: |
|
.i. cú na coingeilti do marbad |
agus cú na coinneilte a mharú, |
to slay the Coinnealt’s monster; |
|
ocus bud cúchoingelt t’ainmsiu de sin.” |
agus is é Cú Choinnealt an t-ainm a bheas ort feasta fhaid a bheas tú beo.” |
whence also thy name shall be ‘Cú Choinnealt’ ” |
|
conad de ro lil in tainm é .i. cúchoingelt do rada fris. |
Agus lean an t-ainm é, .i. Cú Choinnealt a cuireadh air. |
and so the practice grew of calling him Cú Choinnealt. |
Section 25
|
Tancatar amach iarum |
Ina dhiaidh sin tháinig siad amach arís |
Away they came, |
|
co ro lensat slicht in chóicir for fhut na coillead fásaig |
agus fuair rian an chúigir ar fud na coille fásaigh, |
and through the wild wood followed on a track of five: |
|
do lensat co fríochnamach é |
agus lean siad go dícheallach é |
followed zealously, |
|
co bfuaratar a lorga mar ar fhácsat iat. |
go bhfuair siad na lorga san áit ar fágadh iad. |
until they found the clubs where those had left them. |
|
“fíor sin” ol Muiredhach |
“Is fíor leoga,” ar Muireadhach, |
“Even so,” said Muireadhach: |
|
“is mar amru tucad na lorgasa do marbad Chellaig ó Ghuairiu |
“gur ó Ghuaire a tugadh na lorga seo mar airm le Ceallach a mharú. |
“for a token to slay Ceallach these clubs were brought from Guaire. |
|
tréicid na lorgasa” ol sé “ocus co lenmáis lorg na fedna.” |
Fágaigí na lorga agus leanaigí go maith sliocht na bhfear seo.” |
Let them lie, and follow we the traces of the band.” |
|
ar sin dóib for a lurg co bfuaratar in crann |
As sin leo ar an rian nó go bhfuair siad an cuas |
Again they went upon the trail, and so found the tree |
|
ocus corp Cellaig ann iar nithe de do na piastaib |
agus corp Cheallaigh ann ar n-ithe cuid de do na péiste. |
with Ceallach’s body there: part eaten by the creatures. |
|
do luid co mór for Muiredach in técht sin. ut dixit:— |
Luigh sin go trom ar Mhuireadhach agus rinne sé an laoi ann: |
The gruesome deed lay heavy upon Muireadhach, and he said:— |
Section 26
|
“Inmain cách is a chorp so |
“Ionúin an té ar leis an corp seo — |
“Dear was he whose body this is: |
|
samlaim rem éc in téc so; |
samhlaím fein lem éag an t-éag seo; |
to mine own death his death I liken; |
|
acht dar lium is lán dá fhuil |
uch, dar liom is lán dá fhuil |
I see drenched in its own blood, |
|
corpán Cellaig meic Eoguin |
corpán Ceallaigh mhic Eoghain. |
the corpse of Eoghan Béal’s son Ceallach. |
|
|
|
|
|
Farír! ní bfuil deirbshiur dam |
Faraor! Níl deirfiúr dom |
Sister for me is none, alas! |
|
i niaith Eirenn nó Alban; |
in iath Éireann ná Alban; |
in Ireland’s nor in Scotland’s land; |
|
marb m’athair is mo máthair |
marbh m’athair is mo mháthair, |
my father is dead, dead my mother, |
|
domrat dia cen derbráthair |
is d’fhág Dia mé gan deartháir. |
now God hath left me brotherless. |
|
|
|
|
|
Mina bfuil oc Gelghéis glain |
Muna bhfuil ag Geilghéis ghlain, |
If it be not with pure Geilghéis, |
|
nó ac Conall mac Eochaid; |
is ag Conall mac Eochaidh, |
or else with Conall, Eochaidh’s son, |
|
ní fhetar má atá ac duine |
ní fheadar má tá ag aon duine |
I know not whether with any now |
|
m’einechras ná mh’inmuine |
mo chineáltas nó m’ionúine. |
kindness there be or yet dear love for me. |
|
|
|
|
|
A loch chlaein ón a loch chlaein |
A Loch Chlaoin, ón, a Loch Chlaoin, |
O Rinn Lough, and O Rinn Lough, |
|
festa nocha bfuil do mhaein; |
ní bheidh agat feasta do mhaoin, |
henceforth thou prosperest no more, |
|
ó nár aincis ar a ghuin |
ó nár chosain tú ar a ghoin |
for not from slaughter savedst thou that which |
|
corpán Cellaig meic Eoguin |
corpán Ceallaigh mhic Eoghain. |
now is but the corpse of Eoghan’s son Ceallach. |
|
|
|
|
|
Do thréicis cetharna de |
A Cheallaigh, thréig do cheithearna |
Thy bands of kerne thou, *Ceallach*, |
|
ar salmchetla co soillse; |
ar shalmcheadal go soilse; |
didst renounce to follow psalmody with light; |
|
do thréicis gníma gaile |
do thréigis gaiscí ghaile |
valour’s deeds thou gavest up |
|
ar leabraib go lánghlaine |
ar leabhair go lán-ghlaine. |
for books full of all purity. |
|
|
|
|
|
Do thréicis tige nóla |
Is thréig tú tithe óla |
The feasting-house thou didst desert |
|
ar aithighe altóra; |
ar chleachtadh na haltóra; |
for frequentation of the altar; |
|
do léicis uait císa a fhir! |
is lig tú uait cíos, a fhir! |
tributes thou didst forego, O man! |
|
tucais grád d’Isa inmhain |
thug tú grá d’Íosa ionúin. |
in Jesus the Beloved didst place thy love. |
|
|
|
|
|
Dofaeth liumsa Macdeoraid |
Titfidh liomsa Mac Deoraidh |
Mac Deoraidh is as good as slain by me |
|
i ndígail meic airdeogain; |
i ndíoghal mhic ard-Eoghain; |
in vengeance of high Eoghan’s son; |
|
biaid Macdeoraid lán dá fhuil |
beidh Mac Deoraidh lán dá fhuil, |
lapped in his own blood shall Mac Deoraidh lie, |
|
do cherb mac Eogain inmhuin |
a chiorraigh mac Eoghain ionúin. |
that butchered thus dear Eoghan’s son. |
|
|
|
|
|
Fa maith a chléirchecht chrábaid |
Ba mhaith a chléirceacht chrabhaidh |
His pious clerkly life was good |
|
na chill álainn iubránaig; |
ina chill álainn iúránaigh; |
in his beautiful yew-shaded church; |
|
inmain foltán co finne |
ionúin a fholt le finne, |
dear was his head of hair so fair, |
|
is corpán co ninmaine |
is corpán le hionúine. |
dear is his corpse and well-beloved. |
|
|
|
|
|
Dofaeth Maeldálua dom láim |
Titfidh Maol Dá Lua dom lámh |
Maol Dá Lua is as good as fallen by my hand |
|
i ndígail Chellaig chnesbáin; |
i ndíol Cheallaigh chneasbháin — |
in vengeance of the white-skinned Ceallach; |
|
ocus dofaeth Maelsenaig |
agus titfidh Maol Seanaigh, |
in this foul treason if Maol Seanaigh |
|
má do bhí con mórmhebail |
ó bhí ag an mhór-mheabhal; |
had a part, he, too is fallen. |
|
ar Mhaelchróin co garb dá ghuin |
ar Mhaol Cróin go garbh dá ghoin |
As for Maol Cróin — rare as the gold is, |
|
dobérainn ór cid inmhuin” |
thabharfainn ór, gidh ionúin linn.” |
I would give it to have the ruthless slaying of him.” |
Section 27
|
Iar sin do thócsat corp Cellaig leo co druim mór frisa ráiter turlach |
Ina dhiaidh sin, tógadh corp Ceallaigh leo go Droim Mór ar a dtugtar Turlach, |
This done, they lifted Ceallach’s body to Dromore, that is called Turlough now; |
|
acht nír leicset muinter turlaigh a adnacal occa for ecla Guairi. |
ach nuair a d’aithníodar sin é, níor ligeadar a adhlacadh acu ar eagla Ghuaire. |
but for Guaire’s fear *that was on them* they of the Turlough would not suffer that it should be laid with them. |
|
ráncatar assein co lis Calláin |
Chuadar as sin go cill eile bhí gairid uathu, mar atá Lios Calláin, |
They came to Liscallan; |
|
ocus d’féimdigset muinter cille Calláin a adnacal beos for ecla Guairi |
agus dhiúltaíodar sin a adhlacadh acu ar eagla Ghuaire. |
but the familia of Killcallan, as dreading Guaire, endured not to have him laid with them. |
|
ba holc la Coinchoingeilt sin |
B’olc le Cú Choinnealt sin |
Cú Choinnealt being vexed at this |
|
ocus atbert co ndigélad forru a néradh fair. |
agus mhallaigh sé do lucht na cille agus dúirt go ndíolódh sé orthu é. |
said that he would be avenged on them for their denial; |
|
ní cian tra ó’n chill do chuatar |
Ní cian a chuadar ón mbaile |
nor were they gone far from the church |
|
ocus Cellach leo |
agus corp Ceallaigh á iompar acu |
and Ceallach’s body with them |
|
in tan atchonncatar in chell tria theinid aird .i. do nim |
nuair a chonaiceadar an chill trí thine ar dearg-lasadh, agus ba tine í a tháinig de nimh |
when they beheld the same ablaze with fire (fire fallen from heaven) that flamed on high, |
|
oca loscad ó nár leicset corp Cellaig innte |
dá loscadh de bhrí nár lig siad corp Ceallaigh a adhlacadh acu, |
and in combustion because they yielded not to take in Ceallach’s body. |
|
ocus nísfil áittreb innte dia éis co bráth. |
agus níl áitreabh sa chill sin ó shin. |
Since which time there is not any human inhabiting of the spot. |
Section 28
|
A mbátar ann iarum atchonncatar dá dham allaid chucu |
Agus iad mar sin chonaiceadar dhá dhamh allta chucu |
They being yet there saw towards them two wild deer |
|
ocus fén co coimniurt oca imorchur eturru |
agus cróchar á iompar eatarthu, |
with a wain, which with great effort they drew between them |
|
co ránaicset comárd frisin corp |
agus nuair a thángadar fad leis an gcorp |
till they came abreast of the body. |
|
do léicset a bfén for lár immedón na ceitheirne |
ligeadar an cróchar ar lár i gceart-mheán na buíne. |
Amid that company the stags laid their bier upon the ground, |
|
ingnad lá cách inní atcess |
B’ionadh leo sin, |
and to all of them that which they saw enacted thus seemed passing strange; |
|
ocus ba subach iat ó’n mírbuil móir dorigne dia for Cellach in naemespoc. |
ach ba mhaith leo go ndearnadh an mhíorúilt. |
but at the miracle which for holy bishop Ceallach’s sake was wrought by God they were rejoiced exceedingly. |
|
cuirit iarum in corp isin cróchar bí for na damu allta sin |
Cuireadh corp Ceallaigh sa chróchar a bhí idir na daimh |
On the bier which the two stags had borne they laid the corpse, |
|
iomaircset tra é |
agus d’iompair siad as sin é |
then moved it on |
|
co ráncatar eiscrecha aniar. |
nó gur shroich siad na hEascracha aniar. |
until they gained the Eskers in the west; |
|
atchonncatar cell ann sin ocus durrthech innte |
Chonaiceadar cill ansin agus dairtheach maith inti |
there they perceived a church with a cell contiguous, |
|
do léicset na daim in corp díb i ndorus in durrtige |
agus lig na daimh an corp ar lár i ndoras an dairthí. |
at which cell’s door the deer laid the body from them |
|
do bensat cluig na cille uathaib féin ann sin |
Baineadh cloig an bhaile |
and the church-bells pealed of themselves. |
|
táncatar na cléirig ós cionn in chuirp |
agus tháinig na cléirigh os cionn an choirp, |
The clergy, being come forth and standing over the body, |
|
co ro fiarfachsat cuich é. |
agus d’fhiafraíodar cérbh é, |
enquired whose it might be; |
|
iarna fhios dóibseom |
iarna fhios dóibhsean, |
and when they learned it, |
|
do chansat na salmu co sanntach for a anmainsium |
chanadar na sailm go santach ar a ainmse |
for his soul’s rest they sang the psalms with zeal |
|
ós cionn a uaige ocus a adnacail. |
os cionn a uaighe agus a adhlactha. |
over his grave and his sepulchre. |
|
ocus do thórainn cró aingel beos |
Agus rinneadh cró aingeal uime ann |
A bevy of angels likewise, |
|
do nim oc onórugud a anma ocus a adnaicthe i talum. |
ó neamh ag onórú a ainm agus a adhlactha i dtalamh. |
coming down from Heaven, did honour to his soul and to his place of sepulture on earth. |
|
tictís tra na daim sin cach lae co mbítís oc trebad mar na damu eili |
Is dhearbhaíodh an scéal sin; bhíodh an dá dhamh *allta* ag treabhadh mar na daimh eile |
Farther: the same deer came daily and, like the oxen, ploughed. |
|
tictís d’éis a nair cach nóna co mbítís oc lige uaige Cellaig. |
agus thagaidís ag lí na huaighe gach oíche. |
Their ploughing done, at noon then they frequented Ceallach’s tomb to lick it. |
|
tánaic Cúchoingelt iar sin co mbói ós cionn uaige a bhráthar co nepert:— |
Tháinig Cú Choinnealt ansin os cionn uaighe Ceallaigh agus dúirt ann: |
Now came Cú Choinnealt and, standing at his brother’s grave, said:— |
Section 29
|
“Truag toirrsech atusa sunn |
“Trua tuirseach atáimse ann, |
“After my brother that cherished me, |
|
d’éis mo bhráthar bói im chomunn; |
d’éis mo bhráthar bhí im chumann; |
sorrowing and wretched I stand here; |
|
budesta ní rach dá thaig |
feasta ní rachad dá theach |
from the day in which Eoghan’s son ceased to live, |
|
ó’n ló ná mair mac Eogain |
ón lá a cailleadh mac Eoghain. |
no more I seek his dwelling-place. |
|
|
|
|
|
Bud olc do’n tí ro fell fort |
Is olc don té a d’fheall ort, |
To him that shewed this treason shall be evil, |
|
bud fás dá éisi a ardport; |
fás dá éis a ardphort; |
and his high abode be but a desert after him; |
|
biaid in tí rotletair thair |
beidh an té a leadair thú thoir |
he that in the eastward butchered thee, |
|
for lecaib dorcha diabail |
ar leaca dorcha an diabhail. |
upon the Devil’s black flagstones he shall lie. |
|
|
|
|
|
Mairg dobeir taeb friu cá dtaig |
Mairg a bheir taobh leo ina thigh — |
Woe to him that reposes trust in them to go into their house, |
|
fri cloinn Cholmáin meic Chobthaig; |
le clann Cholmáin mhic Chobhthaigh; |
or that confides in the children of Cobhthach’s son Colmán; |
|
in gním dorigne Guaire |
ón ghníomh a rinne Guaire |
the deed procured by Guaire |
|
dombeir fá brón bithtruaige” |
táim faon faoi bhrón síor-thruaighe.” |
shall subject him to woe of misery eternal.” |
Section 30
|
Iar sin tra tinólait lucht bága ocus caratraid Cellaig cu Coincoingelt as cach áird do Chonnachtaib |
Ina dhiaidh sin, thionóil lucht bá agus cairdis Cheallaigh go Cú Choinnealt as gach aird |
Out of every airt in Connacht they that had loved Ceallach and had been friends to him gathered themselves to Cú Choinnealt now, |
|
|
go dtí go raibh ceithearn mhór aige. |
|
|
co mba hé a lín uile trí cét bfear narmach i naeninud. |
Is é líon a bhí ann trí chéad fear armtha. |
so that in one spot they were in number three hundred armed men together. |
|
is í tra a chomairle ó nach fuair conair chogaid for Guaire |
Ó nach bhfuair sé faill chogaidh ar Ghuaire |
He, seeing that against Guaire he might not as yet find favourable path of war, was resolved |
|
dol dó co Marcán airm a mbói |
chuaigh sé roimhe go dtí an áit a raibh Marcán mac Cillín, |
that he would go to Marcán, |
|
.i. rí ua Máine ocus Medhraige eisside |
rí Uí Mhaine agus Meadhraí. |
king of Uí Mhaine and of Meadhraí; |
|
ór bói comairce bliadna aice ó feraib Erenn. |
Is amhlaidh a fuair sé coimirce bhliana ó fhir Éireann, |
from whom accordingly he had guarantee of protection against all Ireland. |
|
tuc tra Cúchoingelt a lám ina láim sen |
agus thug sé a lámh i lámh Marcáin, |
Cú Choinnealt struck his hand in his, |
|
ocus tuc Marcán coinnmead bliadna dá mhuintir |
agus thug seisean coinmheadh dá mhuintir, |
and for twelve months Marcán billeted his people; |
|
ocus bói féin i tig Marcáin frisin ré sin |
agus d’fhan sé féin i gcuideachta Marcáin. |
Cú Choinnealt himself for that space of time being in Marcán’s house, |
|
co nonóir móir |
Fuair sé onóir agus tairise go ceann bliana, |
and with great honour shewn him. |
|
co nepert Marcán iar mbliadain: |
agus i gcionn bliana sin dúirt Márcán: |
But now, the year run out, Marcán said to him: |
|
“déna imthecht imbárach a Chúchoingelt |
“Déan réiteach le himeacht amárach, a Cú Choinnealt. |
“to-morrow, Cú Choinnealt, depart; |
|
acht ní doichell dosbeir sin do ráda fritsa |
Ní doicheall a bheir orainn a rá leat, |
yet is not churlishness the cause that this is said to thee, |
|
ór ní lamait oc Guaire do chongbáil nís mó acainn.” |
ach ar eagla Ghuaire ní leomhaimid do chothú níos faide againn,” |
but that on Guaire we may not presume so far as to retain thee longer by us;” |
|
ut dixit Marcán:— |
agus rinne sé an laoi ann: |
and Marcán uttered:— |
Section 31
|
“Is maith do thurus im thaig |
“Is maith do thuras chugam, |
“Good is thy visit to my house, |
|
a Chúchoingelt meic Eogain; |
a Chú Choinnealt mhic Eoghain; |
Cú Choinnealt son of Eoghan; |
|
do bhisech atá ar tuili |
do bhiseach atá ar tuile, |
thine increase swelleth as a flood, |
|
a meic Eogain fholtbuidi! |
a mhic Eoghain an fhoilt bhuí! |
O yellow-haired Eoghan’s son! |
|
|
|
|
|
Eirig reomat imárach |
Éirigh romhat amárach |
At morning’s prime to-morrow |
|
tús na maitne co bágach; |
tús na maidne go buaíoch (.i. bagrach); |
go on thy way bravely, |
|
ocus bí bliadain maille |
agus bí bliain maille |
and for a year abide with them |
|
oc cloind Aeda meic Sláine |
i gclainn Aodha shaoir Sláine. |
— with Aodh Sláine’s noble sons. |
|
|
|
|
|
Rop soirb in turus téigi |
Gurb soirbh an turas a théann tú, |
Prosperous be the path thou takest, |
|
a meic Eogain co bféili! |
a mhic Eoghain na féile! |
O son of Eoghan, generous one! |
|
ó thig Marcáin co réim raith |
i dteach Marcáin go mór-rath |
from Marcán’s house propitious progress have thou, |
|
do thurus budéin as maith” |
do sheal féin ba ró-ghar.” |
so shall thy journey’s end be good.” |
Section 32
|
Imthigit rompu iarum a dtrí cét tar Sinainn sair co ráncatar Temair |
Ina dhiaidh sin imíonn na trí chéad rompu thar Sionainn soir chun na Mí gur shroicheadar Teamhair, |
Eastward over Shannon they held their course: three hundred men all told; and on to Tara |
|
airm a mbói Bláthmac ocus Diarmait ruanaid dá mac Aeda sláine |
áit a raibh Bláthmhac agus Diarmaid, dhá mhac Aodha Sláine, |
where Diarmaid was, and Bláthmhac, Aodh Sláine’s sons, |
|
uair is accu sin bói Eire in tan sin. |
óir is acu bhí ríghe Éireann an t-am sin. |
for they were ruling Ireland at that time, |
|
ferthar fáilte friu iarum |
Aithníodh iad agus fearadh fáilte rompu |
and they found welcome. |
|
do coinnmead iar sin muinter Choncoingelt for thuathaib Breg ocus Mide |
|
Cú Choinnealt’s folk were quartered abroad over the tuatha of Bregia and Meath; |
|
ocus bói budén i coimitecht Bláthmaic ocus drem dá aes gráda maille fris co nonóir adbail. |
agus tugadh onóir agus grá dóibh ann. |
while he and a part of his confidentials were of Bláthmhac’s own companionship, and high in honour. |
|
ingean uallach aentuma oc Bláthmac .i. Aife a hainmside |
Bhi iníon álainn aontumha ag Bláthmhac, arbh ainm di Aoife, |
Now Bláthmhac had a proud maiden daughter (Aoife by name) |
|
co tarla suirghe eturru ocus Cúchoingelt mac Eogain bél. |
agus tharla suirí idir í sin agus Cú Choinnealt |
between whom and Cú Choinnealt a wooing-match began: |
|
tucsat araen grád díchra d’aroile |
agus thug siad grá dá chéile, |
either to other gave a mighty love, |
|
ocus is uathad oca mbí fioss a suirge ann sin. |
ach is beag duine a raibh fhios aige go raibh suirí eatarthu. |
and they were very few that at the time had any inkling of the courtship. |
|
laa ann dia mbói Cúchoingelt oc imbert fidchille |
Lá amhain nuair a bhí Bláthmhac agus Cú Choinnealt ag imirt fichille, |
But Cú Choinnealt chancing of a day to play chess *with Bláthmhac*, |
|
ocus tánaic Aife ingen Bláthmaic ós a cionn |
tháinig Aoife isteach agus bhí ag féachaint orthu. |
the daughter came and, standing over her father, |
|
ocus in cluiche oca bhreith for Choincoingelt |
Bhí an cluiche á bhreith ar Chú Choinnealt, |
and as the game was going hard against Cú Choinnealt |
|
tecascaid sí bert chluichi for a hathair ann. |
agus thaispeáin sise beart dó ionas gur baineadh an cluiche ar a hathair. |
to his disadvantage prompted the other to a move. |
|
rodfhéch Bláthmac co féig fuirri ocus atbert: |
D’fhéach an t-athair go géar uirthi agus dúirt: |
Bláthmhac scanning her keenly said: |
|
“is díchra do thecaiscis form a ingen” ol sé |
“Is díochra do chomhairle im éadan, a iníon, |
“thou art zealous to prompt against me, daughter, |
|
“uair rucais in cluiche uaim |
agus rug tú an cluiche uaim, |
and the game hast taken from me; |
|
ocus is fíor suirge etrat ocus Cúchoingelt.” |
agus is fíor go bhfuil suirí idir tusa agus Cú Choinnealt.” |
truly between thee and Cú Choinnealt there is courtship.” |
|
“ní cheilim” bar isse. |
“Ní shéanaim é,” ar sise, |
She made answer: “nor seek I to conceal it.” |
|
|
“má admhaíonn seisean.” |
|
|
|
“Admhaím go deimhin,” ar seisean. |
|
|
“mad atmai” bar Bláthmac “cid nár chedaigebar damsa?” |
“Cad chuige nár chuir sibh i mo chead é?” ar seisean. |
“Wherefore then, seeing thou acknowledgest the thing, sought ye not my license?” |
|
“ní dernsam cin beos” ar Cúchoingelt |
“Ní dhearnamar cion le chéile go fóill,” ar Cú Choinnealt, |
Cú Choinnealt said: “as yet we have done no wrong, |
|
“ocus ní dingneam acht dot chetsa.” |
“agus ní dhéanfaidh, murab áil leatsa.” |
nor, but by thy leave, will act at all.” |
|
“massad” bar Bláthmac “ní thiciubsa etraib ocus bar ngrád. |
“Más ea,” ar Bláthmhac, “ní chuirfidh mé bac ar bhur ngrá, |
“That being so, I will not come between you and your love, |
|
ocus dusbér duitsi í |
agus béarfaidh mé duitse mar bhean í |
I will give her to thee as a wife: |
|
cid iomda fir oca hiaraid |
— gidh gurb iomaí fear uasal á hiarraidh — |
though many young men seek her, |
|
uair is dingbála lium do chliamain tú.” |
óir is diongbháil liom de chliamhain thú.” |
I hold thee to be a son-in-law sufficient for me.” |
|
do fhaeidetar in oidche sin iar ndénam a mbainnse |
Rinneadh a mbainis an oíche sin agus chodlaíodar le chéile, |
The wedding-feast was held that night; they slept together, |
|
ocus ba maith eturru fria head naimsire |
agus ba mhaith mar bhí |
and between them for a space all was well; |
|
co tarla cáin comráid aen d’oidche ann itir Aife ocus Cúchoingelt |
go dtí gur tharla caoin-chomhrá oíche amháin eatarthu |
until one night, Aoife and Cú Choinnealt discoursing *gently*, |
|
co nepert sí frisseom: |
agus gur dhúirt sise: |
she said to him: |
|
“cid maith do dhealb ocus t’einech |
“Cé gur maith do dhealbh agus do chlú, |
“brave though thy bodily presence be, and thy renown, |
|
is mór in locht duit |
is mór an locht ort |
it is a great fault in thee |
|
olcas t’engnama ocus do dhímbeodacht.” |
olcas do laochtacht agus do mhí-bheocht.” |
yet that thy valour is so poor, thy hardihood so puny.” |
|
“cid dia fil acut a ingen?” ar Cúchoingelt. |
“Cén fáth atá agat le sin a rá, a iníon?” ar Cú Choinnealt. |
“Whence hast thou that?” he asked. |
|
“atá diu” ol sí “ar a olcas díglair do bráthair ar in lucht rotmarb.” |
“Tá seo,” ar sise, “ar a olcas a dhíoghlann tú do bhráthair ar an cheathrar a mharaigh é.” |
“From”, she said, “thy negligence to exact vengeance of them that slew thy brother.” |
|
“fíor a nabrai a ingen” bar Cúchoingelt |
“Is fíor dhuit, a iníon,” ar Cú Choinnealt, |
“Thy speech is good, young woman,” he rejoined, |
|
ba nár leis tra a nepert in bean fris ann sin. |
agus ba náir leis ar dhúirt Aoife leis ansin. |
and then conceived shame for that which his wife had uttered to him. |
|
éirgis co moch iarnabárach |
D’éirigh sé go moch ar maidin |
Cú Choinnealt rose early on the morrow |
|
ocus cuirid fios folaig uad for cédaib a muintire |
agus chuir fios folaigh uaidh ar a mhuintir, |
sent to his people a privy message; |
|
co táncatar as cach áird chuice iarum |
agus thángadar uile as gach aird ann. |
out of all quarters they flocked in to him |
|
do éirigseom eturru as in baile amach |
D’éirigh seisean eatarthu agus chuadar rompu as an mbaile amach, |
and, he surrounded by them thus, they marched out of the town. |
|
tánaic tra Bláthmac co maithib in dúnaid dia fhastad |
agus tháinig Bláthmhac agus maithe an bhaile dá fhostú. |
With the design to stay him, Bláthmhac and all the gentles of the fort were there; |
|
acht nír fhaem anad fair. |
|
yet would not *Cú Choinnealt even to do him pleasure* halt. |
|
do chuir sin brón mór for Aife |
Luigh brón mór ar Aoife |
In Aoife this bred woeful grief, |
|
co mbói oca furáil for cách |
agus bhí sí ag tathant ar mhaithe an bhaile |
and on all men she enjoined |
|
cen imthecht do léicean do Choinchoingelt: |
gan ligint dóibh imeacht, |
that they should hinder him of setting forth: |
|
“uair dá bfaicet mná Connacht é |
“óir dá bhfeicfeadh mná Chonnacht anois é,” ar sise, |
“for if Connacht’s women see him |
|
dobérat a ngrád dó |
“bhéarfaidís grá dó, |
they will love him, |
|
ocus ní fhaiciubsa doridise co bráth.” |
agus ní fheicfinn go brách arís é.” |
and never shall I see him more.” |
|
ocus ba trom lé a craide ó ar chan friss |
Bhí an t-aithreachas á marú faoinar dhúirt sí leis, |
Her heart was heavy for what she had said to him, |
|
ó nár fhét a fhastad |
óir dhiúltaigh sé fanacht, |
because she might not restrain him, |
|
ut dixit:— |
agus rinne sí an laoi ann: |
she indited:— |
Section 33
|
“Aitheach in ní do ráides |
“Aithríoch an ní a dúirt mé — |
“Matter of grief is that which I spoke: |
|
fer do cháines cen cinaid; |
fear a cháin mé gan chionta; |
I have reproached a crimeless man; |
|
ní hé mac dé ro deonaig |
ní hé Mac Dé a dheonaigh |
’tis not God’s Son *but mine own petulance* |
|
mac Eogain dochum sibail |
Cú mac Eoghain chun imeachta. |
that hath sent Eoghan’s son to roam. |
|
|
|
|
|
Romlín i cétóir cuma |
Líonadh mo chroí de chumha — |
Straightway then sorrow filled me, |
|
bisech ní bia ar mo rónert; |
biseach ní bheidh ar mo ain-neart; |
my strength no more shall know increase; |
|
ferr lium ná beith i mBregmaig |
faide liom bheith i mBreá-Mhaigh |
rather than abide in Bregia |
|
dol i lenmain Choncoingelt |
ná ag leanúin Chú Choinnealt. |
I would depart to follow after Cú Choinnealt. |
|
|
|
|
|
Ecal lemsa in fer fócrach |
Eagal liomsa an fear fógra |
The man of challenges — prize-taker in all conventions — |
|
beirios báire ar cach cuaini; |
a rug báire ar gach cuain — |
I fear for him; *fear* that, |
|
dá ró ina thír féin timchell |
dá sroichfeadh a thír féin timpeall — |
even though by a circuit he reach his country, |
|
a bheith fó indell Guairi |
a bheith faoi ghaiste Guaire. |
to Guaire’s snares he must be obnoxious still. |
|
|
|
|
|
Ní dingén áines festa |
Ní dhéanfad feasta áineas — |
Pleasure I will no more practise |
|
ro líon cuma mo chraide; |
mar líon an cumha mo chroí — |
— sorrow *henceforth* hath all my heart; |
|
táisce mo bás cen deibe |
túisce mo bhás gan amhras |
to me my death undoubtedly is nearer |
|
ná le nech eile laige |
ná le haon fhear eile luí. |
than to another is *mere* debility of sickness. |
|
|
|
|
|
Dursan a thoisc co Temraig |
Dursan a thoisc go dTeamhair — |
Alas that ever he came to Tara: |
|
fri hainnrib is mín maithmech; |
le hainnire is mín maiteach — |
he that to maidens is gentle and benign; |
|
cid éscaid co tír nGuairi |
gidh éasca é go tír Ghuaire, |
and readily as he sets out now for Guaire’s country, |
|
biaid ar nuairi bhus aithrech.” |
beidh ar bhfuaire dó aithreach.” |
the time will come when he shall know repentance.” |
Section 34
|
Imthúsa Chonchoingelt cona muintir |
Maidir le Cú Choinnealt agus a mhuintir |
Touching Cú Choinnealt and his people: |
|
ráncatar siar fó’n samla sin for fut tuath mBreag ocus Mide |
chuadar siar ar fud Thuath Bhreá agus Mí |
westwards they travelled athwart the tuatha of Bregia and of Meath, |
|
ocus tar Sinainn for fhut Connacht |
agus thar Sionainn agus ar fud Connacht |
over Shannon, through Connacht, |
|
co tír nAmalgaid |
nó gur shroich siad Tír Amhalaidh, |
and so into Tirawley: |
|
.i. a fhlesca fírdúiche féin |
a fhíor-dhúthaigh féin. |
his very own and proper lands, |
|
ocus ba doirb dóib mar do bói a ndál isin chrích i cétóir |
Ba dona mar bhí a ndáil sa chríoch gan mhoill, |
where straightway their plight was one of hardship; |
|
.i. a nimat innus nár fétsat a gcleith |
óir bhí mórán acu ann agus ba doiligh iad a cheilt. |
for their numbers were such that they might not shift to hide themselves, |
|
ocus cen biad ina bfocus. |
Níorbh fhada áfach a d’fhulaing siad gan bhia |
and no meat at hand. |
|
rucsan eolas iarum co tech ro b’aithnid do reimi |
go dtug seisean go teach ab aithnid dó roimhe |
Cú Choinnealt headed for a house known to him of yore |
|
i ngliunn meic ú Arann tiar |
i nGleann Mac Árann thiar, |
in Glenn mac Arann in the west, |
|
co ro thuillset uili ann in oidche sin |
agus bhí fairsinge ann dóibh an oíche sin. |
into which house that night they fitted all; |
|
ocus tánaic Cúchoingelt a aenar uathaib do chuardugud na críche i comfochraib. |
Chuaigh Cú Choinnealt ina aonar ag cuardach na críche a bhí lámh leis, |
and in it Cú Choinnealt left them while he went out alone to scour the country nearby. |
|
ní cian tánaic in tan atchonnairc in mórthréd muc |
agus ní fada a chuaigh nuair a chonaic sé an tréad mór muc. |
He was not gone far when there he saw a mighty herd of swine, |
|
ocus bí cá bfégad co bfaca torcc trom dígna ina fhocus |
D’fhan sé ag féachaint orthu, agus nuair a chonaic sé an torc mór gránna |
and considered them until he spied a lusty and a weighty hog; |
|
ocus tuc urchar slegi ind cor marb é. |
thug sá dá shleá air gur mharaigh é. |
then propelled a javelin into him, and so killed him. |
|
tánaic an muccaide chuice ina rith ocus atbert: |
Tháinig aoire na muc chuige ina rith agus dúirt leis: |
Now came the swineherd running to him, and enquired: |
|
“cid imar marbais in muc nach leat a dhuine?” ol sé. |
“Cad chuige ar mharaigh tú an mhuc, a dhuine?” |
“man, wherefore hast thou killed the swine that was not thine?” |
|
“mian a marbtha tánaic dam” ar Cúchoingelt “uair atá acoras form.” |
“Mian a mharfaigh a tháinig dom,” ar Cú Choinnealt, “óir tá ocras orm.” |
“A longing to slay him that came over me, for I hunger,” Cú Choinnealt answered; |
|
“bud aithrech sin” ol in muccaide “in gním dorónais.” |
“Beidh aithreachas ort as an ngníomh a rinne tú.” |
but the swineherd said: “the deed that thou hast done will breed thee penitence yet.” |
|
“druit bec chucainn co ndernsam comrád” or Cúchoingelt. |
“Gabh i leith anseo go ndéanfaimid comhrá le chéile,” ar Cú Choinnealt. |
“Step now this way awhile and let us speak together,” said Cú Choinnealt, |
|
bói tra in gilla oca imgabáil acht ní ránaic leis |
Bhi an giolla ar tí a sheachaint ach níor éirigh leis. |
whom the young man for his part sought to shun, but could not compass it. |
|
co mbíseom for cumas Choncoingelt |
Nuair a bhí sé ar a chumas ag Cú Choinneal |
He being then in Cú Choinnealt’s power, |
|
cor fhiarfaig iarum de: |
d’fhiafraigh seisean de: |
this latter questioned him: |
|
“cuich na mucasa?” ol sé |
“Cé leis na muca seo? |
“whose are these swine? |
|
“an le nech isin chríchse iat?” |
An le fear sa chríoch seo iad?” |
is he of this country that owns them?” |
|
“ingnad leam” |
“Is ionadh liom,” |
“Strange it seems to me,” |
|
ol in muccaid |
ar an muicí, |
the swineherd answered, |
|
“más do chrích Olnégmacht duitse |
“más de Chúige Chonnacht thú |
“if thou be indeed of Connacht’s province, |
|
cen a fhios acut in chethrair oea fil in tírse |
gan fhios agat an ceathrar a bhfuil an chríoch seo acu, |
thou knowest not the four whose is this land: |
|
.i. Maelcróin ocus Maeldálua |
Maol Cróin, Maol Dá Lua, |
Maol Cróin, Maol Dá Lua |
|
Maelsenaig ocus Macdeoraid |
Mac Seanaigh agus Mac Deoraidh, |
Maol Seanaigh and Mac Deoraidh, |
|
ceitri daltada Cellaig meic Eogain bél |
ceithre daltaí Cheallaigh mhic Eoghain. |
condisciples four to Ceallach son of Eoghan Béal; |
|
ór do chuala cách uile is uada tucad in ferannsa dóib.” |
Chuala gach éinne agus is eol dúinn go maith an t-ábhar faoinar tugadh an fearann seo dóibh.” |
for all in general have heard how by him this country was made over to them.” |
Section 35
|
“Is fíor a gcanai” bar Cúchoingelt |
“Is fíor sin,” ar Cú Choinnealt. |
“Thy words are true,” Cú Choinnealt said; |
|
ocus bói in muccaid co fríochnamach oca fhégad Choncoingelt. |
Bhí an muicí ag breathnú an laoich go géar. |
but he, the swineherd, stood and with scrutiny examined him. |
|
“cid dia dtái ocam shilled mar sin?” bar Cúchoingelt. |
“Cén fath a bhfuil tú ag stánadh orm mar sin?” ar Cú Choinnealt. |
“Why starest thou at me so?” said Cú Choinnealt. |
|
“más fíor dam” ol in mucaid |
“Más ceart mo chuimhne,” ar an mucaí, |
“If I be right,” said the swineherd, |
|
“is tú Cúchoingelt mac Eogain bél |
“is tú Cú Choinnealt mac Eoghain, |
“thou art Eoghan Beal’s son Cú Choinnealt, |
|
cid cian ótchonnarc roime seo.” |
cé gur fada ó chonaic mé roimhe seo thú.” |
though it is long since that I last looked on thee.” |
|
“is deimin in aithne” bar Cúchoingelt. |
“Is fíor an aithne sin,” ar Cú Choinnealt. |
“The recognition is a sure one,” assented Cú Choinnealt, |
|
iadais in gilla a di láim im a bhrágait iarum co tuc teora póca do. |
Rug an giolla barróg air agus thug trí póga dó. |
round about whose neck the young man clasped his arms and kissed him thrice; |
|
“in tabraise aichne ormsa?” ol in mucaid. |
“An aithníonn tú mise?” ar an muicí. |
then asked: “and know’st thou me?” |
|
“ní thabraim fós” ar Cúchoingelt. |
“Ní aithním go fóill,” ar Cú Choinnealt. |
“Not as yet,” said Cú Choinnealt. |
|
“mise in daltán bec atchítheása oc Cellach ocot bhráthair féin” bar eisium |
“Is mise an daltán beag Dé a d’fheicteá ag Ceallach. |
“I am that little boy whom thou wert wont to see with thine own brother Ceallach; |
|
“ocus atlóchur do dia t’urmaise formsa i tús isin chríchse |
Buíochas le Dia gur sheol sé chugam i dtosach sa chríoch seo thú. |
and God I thank that to me first of all men in this country he hath guided thee. |
|
acht an fil ceithern acut?” |
Agus an bhfuil ceithearn nó muintir agat?” |
But hast thou a company?” |
|
“atat diu” ar Cúchoingelt |
“Tá muise,” ar Cú Choinnealt, |
“I have so,” siad Cú Choinnealt, |
|
“ocus d’iarraid bíd dóib tanacsa ann so.” |
“ag iarraidh bia dóibh a tháinig mé anseo.” |
“and in search of food for them I came hither.” |
|
“cia a líon?” ol in mucaid. |
“Cad é a líon?” ol in muicí. |
“What is their number?” asked the swineherd. |
|
“trí cét ar galaib énfhir ann” bar Cúchoingelt. |
“Trí chéad ar ghaile aonair ann,” ar Cú Choinnealt. |
“Three hundred that as one man are skilled in arms, and valiant.” |
|
“ró bec dóib sin aen muc” ol sé |
“Ba bheag dóibh muc amháin,” ar an giolla. |
“And for whom a hog is all too little,” said the herd: |
|
“acht tabairse eolas dóib chucumsa |
“Tabhair dream díobh chugamsa |
“but lead them to me hither, |
|
co mbérat leo cuit na cétoidche do na mucaib |
le cuid na hoíche anocht de na muca a mharú, |
that of the swine they may e’en take a night’s sufficiency for all. |
|
ór is it fhailse biad ó shunn immach |
óir is id fhochairse a bheidh mise as seo amach. |
Henceforth I am of thy part, |
|
ocus atlóchur do dia t’faicsin |
Is buí liom tú a fheiceáil |
and I thank God to see you |
|
agus déanfaidh mé scéala duit |
||
|
is mise stiurfus tu budesta” ol in gilla “isin chríchse |
agus is mise a stiúrfaidh feasta thú sa chríoch seo |
and am he that for the time to come will guide thee,” said the lad, “in this land, |
|
ocus doghén brath na críche duit |
Déanfaidh mé fiosrú duit |
and will deliver it into thy hand, |
|
ocus baegal in cethrair rotmarb Cellach do bráthair |
agus gheobhaidh mé baol an cheathrair a mharaigh Ceallach.” |
and instruct thee how thou shalt reach the four that slew Ceallach thy brother; |
|
|
“Conas sin?” ar Cú Choinnealt. |
|
|
uair atat i ndún fhidne |
“Tá siad i nDún Fhíne |
for they are in Dún Fíne |
|
ocus bruiden arna dénum acu ann ocus ceithri dorais fuirri |
agus bruíon arna dhéanamh dóibh ann a bhfuil ceithre doirse uirthi, |
where newly they have made a fort with four doors to it, |
|
.i. dorus i comair cach fhir díob |
doras i gcomhair gach duine acu, |
a door for every man of them: |
|
.i. Maeldálua ocus Maelsenaig |
Maol Dá Lua, Maol Seanaigh. |
Maol Dá Lua, Maol Seanaigh, |
|
ocus Maelcróin ocus Macdeoraid |
Maol Cróin, agus Mac Deoraidh; |
Maol Cróin, and Mac Deoraidh; |
|
ór bátar a noirechta ina nagaid cusandiu |
óir bhí na hoireachta ina n-aghaidh go dtí inniu. |
whom up to this day their assemblies have opposed. |
|
ocus bératsa na mucasa chuca for banais a mbruidne |
Tá ormsa na muca a thabhairt chucu dá marú chun bainse na bruíne, |
For this their fort’s inauguration then I will convey to them the swine, |
|
ocus bert luachra lium fós |
agus tá orm freisin beart mór luachra a thabhairt liom. |
and take likewise a store of rushes; |
|
acht marbaidsi in ní as lór lib díob beos.” |
Idir an dá linn maraígí sibhse an méid is áil libh de na muca.” |
none the less kill of the porkers so many as shall seem sufficient.” |
|
“mise leat” ar Cúchoingelt |
“Rachaidh mé féin leat,” ar Cú Choinnealt, |
Cú Choinnealt answered: “I will go with thee; |
|
“ocus is mé imoircios do bhert.” |
“agus is mé a iompróidh an beart.” |
and thy load of rushes, ’tis I will carry it.” |
|
“is mochen” ol in mucaid. |
“Is mochean,” ar an muicí. |
“I am well pleased,” said the herd. |
Section 36
|
Ráncatar rompu fá’n samlaid sin |
Chuadar rompu mar sin. |
Away they went then in this manner, |
|
ocus do ráid Cúchoingelt fria mhuintir |
D’ordaigh Cú Choinnealt dá mhuintir, |
but previously Cú Choinnealt bade his people, |
|
techt ina dhiaid acht co ndorchaiged agaid forru iar caithem a bpróinde |
ach go gcaithfidís a ndóthain d’fheoil na muc, teacht ina dhiaidh faoi dhorchadas an tráthnóna |
their meal well finished, follow after him; *first they must let the night grow dark upon them*, |
|
i raenaib diamra dó-eolais co dún fhídne. |
i slite diamhra doiléire in aice le Dún Fhíne. |
and then (but by lone and tangled paths) on to Dún Fíne. |
|
do imthig in mucaid do’n dún cona mucaib |
Is amhlaidh sin a rinne siad agus rugadar na muca uile leo. |
The swineherd with his hogs made for the fort, |
|
ocus Cúchoingelt lais cona phurt luachra for a mhuin |
Ghabh Cú Choinnealt an beart ar a dhroim |
Cú Choinnealt being his companion: with his rush-load on his back, |
|
ocus a ghaisced i nimfolach fó a étach uime |
agus a lúireach uime i bhfolach agus a chlaíomh is a shleá faoina éadaí, |
his weapons girt about him and well hidden in his clothes. |
|
cach nech diu no fhiarfaiged do’n mucaid: |
agus gach duine a fhiafraíodh den mhuicí: |
To such as questioned him: |
|
“cia so fó’n mbert?” |
“Cé hé seo faoin mbeart?” |
“who’s that under the load?” |
|
issed atbeiredsom: |
is é deireadh sé: |
the herd would answer: |
|
“compánach mucada damsa sin” ol sé. |
“Compánach dom,” agus “Muicí eile a bhfuair mé.” |
“ ’tis a fellow-herd of mine.” |
|
ráncatar muinter Choncoingelt iarum iar toitim in lái comfhocus in dúnaid |
Thángadar i ngar don dúnadh le titim na hoíche, |
Day being ended now, Cuchongeilt’s people *marched, and in time* attained the fort’s vicinity, |
|
acht ní ro marbad a bhec do na mucaib ann sin |
ach níor maraíodh a bheag do na muca ansin. |
where as yet none of the swine were slaughtered. |
|
ocus bátar cách uili oc ól ocus áines |
Bhí an mhuintir istigh ag ól is ag aoibhneas |
Inside the company carousing were in highest glee; |
|
ocus dorus ag cach fer díobsom cona mhuintir do’n chethrar bátar innte. |
agus doras i gcomhair gach fir agus a mhuintir den cheathrar a bhí ann. |
and for himself and for his people each man of the four that occupied the fort had an especial door. |
|
téit Cúchoingelt iarum isin mbruidin ocus étach in mucada uime cona mhucaid maraen friss |
Tháinig Cú Choinnealt isteach sa bhruíon agus an muicí leis |
Cú Choinnealt, having about him raiment of the swineherd and accompanied by him, entered into the fort, |
|
ocus cuirid a bhert de for lár in tige |
agus chuir a bheart de ar lár an tí. |
and on the floor of the building cast down his bundle; |
|
suidit araen i mesc in lochta frithólma ocus téit Cúchoingelt uadasom for lár in tige. |
Shuigh siad síos ar an urlár i measc an lucht friotháilte. |
then in the midst of the building and among the ministers of the feast they sat down. |
|
tuc in mucaid corn co nór i láim Choncoingelt |
Thug an muicí corn dósan |
Into Cú Choinnealt’s hand the swineherd thrust a golden drinking-horn; |
|
conusib dig móir as |
agus d’ól sé deoch mhór |
he drank a great draught out of it, |
|
ocus bói co fuirechair oc feichem a escarat sechnón in dúnaid. |
agus bhí ag breathnú a eascarad ansin sna ceithre hairde a rabhadar i ndoirse na bruíne. |
and then throughout the dwelling studied his foes curiously. |
|
atbertsom tra frisin mucaid: |
Ansin dúirt sé leis an muicí: |
He said to the swineherd: |
|
“ní rachsa diu as in tigse amach anocht |
“Ní rachaidh mise amach as an teach seo anocht, |
“forth of this house I issue not to-night; |
|
acht éirigse for cenn ár muintire ocus tabair leat iat |
ach téigh thusa faoi dhéin mo mhuintire, |
but depart thou and fetch our people, bring them, |
|
uair is mescda míchéillidh na slóigse uili.” |
óir is slua meisce meadhar-chaoin míchéillí iad seo ar fad.” |
for these all are foolish now and merely drunken.” |
|
do éirig iarum in mucaid mar do thecaisc Cúchoingelt do |
Rinne an giolla mar d’ordaigh Cú Choinnealt |
Even as Cú Choinnealt charged him, so the herd went away; |
|
co tuc cách leis cosin mbruidin. |
agus thug sé cách leis chuig an mbruíon. |
and back to the fort led the others, |
|
acht aenní. nír mothaiged iatsom do’n turus sin |
Dada níor mhothaigh lucht na bruíne |
who as they came up were never marked at all |
|
co ro lingset na ceithri dóirse i naenfecht anunn isin mbruidin |
go dti gur léim muintir Chú Choinnealt thar na ceithre doirse in éineacht. |
till at the four doors at once they stormed into the fort. |
|
ocus do gabad ann occu i cétóir in cethrar rosmarb Cellach mac Eogain |
Gabhadh acu gan mhoill an ceathrar a mharaigh Ceallach, |
On the spot were taken the four that once slew Ceallach son of Eoghan: |
|
.i. Maelcróin ocus Maeldálua |
Maol Cróin, Maol Dá Lua, |
Maol Cróin, Maol Dá Lua, |
|
ocus Maelsenaig ocus Macdeoraid. |
Maol Seanaigh agus Mac Deoraidh, |
Maol Seanaigh and Mac Deoraidh. |
|
do marbad tra a naes gráda uili umpu ann sin |
agus maraíodh a n-aos grádha uile ina bhfianaise. |
Round about whom their confidentials all were slain; |
|
ocus do fócrad do’n airecht |
D’fhógraíodar áfach don oireacht |
but to the general it was proclaimed |
|
|
gan cor a chur díobh, |
|
|
anad ina ninadaib óil ocus áinesa |
ach fanacht mar a rabhadar ag ól na fleidhe, |
that they should continue in their several carousing seats, |
|
ór ba carait do Choinchoingelt iatsom uili. |
óir bhí fhios ag Cú Choinnealt gurbh fhearr leo é féin ná iadsan. |
seeing that all were friends to Cú Choinnealt . |
|
suidis Cúchoingelt cona mhuintir i cumasc cáich |
Shuigh siad uile |
Up and down among them he and his people sat |
|
co mbátar oc ól ocus oc áineas co madain |
agus chaith an fhleadh an oíche sin. |
and until morning drank and made merry with them, |
|
iar ndíth a námat. |
iar ndíth a naimhde. |
after their enemies were destroyed. |
|
do éirigset co moch iarnabárach |
Arna mhárach |
At early morn they rose *from the banquet*, |
|
co tucsat aniar for fut in tíre in cethrar sin craipilte |
tugadh aniar leo ar fud na tíre an ceathrar sin craplaithe |
and westwards through the country carried off the four in bonds: |
|
co ráncatar dúrlas nGuairi |
gur shroich siad Durlas Ghuaire |
till they reached Dúrlas Guaire, |
|
ocus tar lic turscair lám dess fria Muaid murghlóraig athach nár bh’fota |
agus thar Leac Tuscair is lámh dheas le Muaidh, achar nárbh fhada. |
past (but not very far past) Leac Turscair, with their right hand to the sea-resounding Moy. |
|
tucad ceithri suinn fhota remra chuca |
Ansin fuarthas ceithre soinn fhada ramhra, |
Thither four posts, long and thick, were brought to them; |
|
ocus cuirthear iatsom forru sin |
agus cuireadh iadsan orthu sin, |
the four were laid on these |
|
cor ciorrad a mbaill uili díob ocus iat beo |
agus ciorradh iadsan agus baineadh a mbaill uile díobh agus iad beo |
and, they being yet alive, *all* their limbs lopped from them. |
|
ocus do crochad a gcolna as a aithle sin |
agus crochadh a gcolla ansin |
The trunks were hung up then, |
|
ocus do riagad iat |
agus riaghadh iad |
and they so choked to death; |
|
conad árd na riag ainm in inaid sin dá éisi ut dixit:— |
ionas gurbh é Ard na Riagh ainm an ionaid dá éis — agus dúradh: |
whence Ard na Riagh [i.e. Height of the Executions] is ever since the designation of that place: as one said:— |
Section 37
|
“Is inbaid na héchtasa |
“Is ionú na héachta seo, |
“Opportune are these executions, |
|
a Chúchoingelt meic Eogain! |
a Chú Choinnealt mhic Eoghain! |
O Cú Choinnealt son of Eoghan! |
|
Maeldálua is Maelcróin cain |
Maol Dá Lua is Maol Cróin ansin, |
of Maol Dá Lua, of Maol Cróin, |
|
Maelsenaig is Macdeoraid |
Maol Seanaigh is Mac Deoraidh. |
Maol Seanaigh, and Mac Deoraidh. |
|
|
|
|
|
Cidead éirlig anabaid |
Oíche uafásach anabaí |
Death violent and mutilating and untimely, |
|
is a gcolna do chrochad; |
is a gcorplaigh a chrochadh; |
and the hanging up then of their carcases |
|
a dé is mochean a nimrád |
bíodh acu a n-iomrá — |
— my God ’tis blithe to speak of it, |
|
is dingbála dóib dochar |
is diongbháil dó an dochar. |
for torment was their rightful due. |
|
|
|
|
|
Nó co tí in bráth béimennach |
Nó go dtí an brách béimeannach |
Until advent of stroke-dealing Doom, |
|
bud fota dóib a dhimblaid; |
is fada orthu a míchlú; |
long shall their shame endure to them; |
|
a nanmanna co diabal |
a n-anam chun an diabhail, |
their souls are with the Devil, |
|
a riagad sunn is inbaid.” |
a riaghadh anseo is ionú.” |
and to strangle them was opportune.” |
Section 38
|
A haithli in chethrair sin do chrochad dóib |
I ndiaidh an cheathair a chrochadh, |
The four being hanged by them thus, |
|
ránaic Cúchoingelt roime i tír Fhiachrach |
chuaigh Cú Choinnealt roimhe i dTír Fiachra |
Cú Choinnealt entered into Uí Fhiachrach’s land |
|
co ro gab bráigde ocus nert forru |
agus ghabh (sé) bránna agus neart na tíre |
and assumed power over them and took their hostages, |
|
iar ndíth móráin dia ndáinib |
agus mharaigh morán dá muintir. |
after many of his people were slain. |
|
ba mór tra a chlú einig ocus engnama iar sin |
Ba mhór a cháil agus clú a oinigh, |
Henceforth his generosity’s and his valour’s fame increased mightily, |
|
ocus gér mór allad Guairi |
agus cé gur mhaith oineach Ghuaire |
and, great as Guaire was, |
|
ba hannsa le haes cacha dána in Eirinn Cúchoingelt oldás. |
b’fhearr le lucht ealaíon Cú Choinnealt. |
to them of all arts and sciences throughout Ireland Cú Choinnealt was dearer yet than he. |
|
cid fil ann acht ro gab Cúchoingelt ríge ua nAmalgaid ocus ua bFiachrach in tuaiscirt uili ann sin |
Ar aon nós ghabh sé ríghe Ó Amhalaidh is Ó Fiachra, |
Over Tirawley and Uí Fhiachrach of the North he there and then made himself supreme; |
|
ocus Guaire for úib Fiachrach aidhne theas. |
agus Guaire lena linn i dTír Fiachra Aidhne. |
while in the south Guaire was lord of Uí Fhiachrach Aidhne. |
|
do éirig coinbhliocht cocaid i cétóir itir Guaire ocus Coinchoingelt |
D’éirigh cogadh mór láithreach eatarthu, |
Between the two conflict of war broke out forthwith, |
|
acht nír budh éidir a fhaisnéis |
agus ní bheadh sé furasta a fhaisnéis |
nor were it feasible to set forth |
|
a mhét d’ulc ocus d’anforrán |
an méid d’olc |
all violence and evil |
|
do imred Cúchoingelt for Guaire |
a rinne Cú Choinnealt ar mhuintir Ghuaire |
that by Cú Choinnealt was executed upon Guaire: |
|
|
de chreacha, de ghreasa agus de loiscthe, |
|
|
acht ba suail ná ro chuirset do láthair in dá oirecht eturru |
agus is beag nár chuireadar de láthair an dá oireacht, |
in fine, between them both it wanted but little of both courts extinction, |
|
ocus forba in chóicid archena. |
agus fuílleach an chúige chomh maith. |
or even of the whole province brought to an end. |
Section 39
|
Is amlaid tra bói Gelghéis ingen Guairi ina lennán grádach do Choinchoingelt |
Is amhlaidh a bhí Geilghéis iníon Ghuaire ina leannán grách do Chú Choinnealt, |
Now Guaire’s daughter Geilghéis was deep in love with Cú Choinnealt, |
|
ór ní ro fhaem sí féis le fer riam for a grádsom. |
mar nár thoiligh sí luí le haon fhear eile le grá dósan. |
for which love’s sake she ever had refused to lie with man. |
|
arna toirrsiugud do leith for leith do’n chogad .i. Guaire ocus Cúchoingelt |
Agus iad ag tuirsiú leath ar leath den chogadh |
And as they, Guaire and Cú Choinnealt, wearied with the war, |
|
do bí Cúchoingelt oc iarraid a ingine for Guaire |
bhí seisean ag iarraidh a iníne ar Ghuaire |
Cú Choinnealt pressed Guaire for his daughter: |
|
acht nír b’áil le Guaire itir a tabairt dosom |
agus níorbh áil le Guaire í a thabhairt dó, |
whom Guaire however would by no means yield to give him, |
|
ocus gér b’ead do fhaem for impidhib ocus erchosc in chocaid |
ach mar sin féin d’aontaigh sé de bharr impíocha i gcomhair síochána agus sos cogaidh. |
and though it were difficult for him to accept intercessors and an antidote to the war, |
|
is amlaid tra do fhaem |
Thoiligh Guaire ar an acht |
it is on *these conditions* he agreed to *peace*: |
|
ocus é budéin do dénum a mbainnse |
go ndéanfadh sé féin an bhainis |
himself to make the wedding-feast, |
|
ocus Cúchoingelt do techt dia thigsium. |
agus go dtiocfadh Cú Choinnealt go dtí a theach. |
and Cú Choinnealt to come to his house. |
|
ní ro fhaem Cúchoingelt itir in ní sin |
Ní aontódh Cú Choinnealt go brách leis sin. |
Cú Choinnealt would not in any wise agree to this, |
|
co mbátar co cian immar sin oc cur chocaid fria céli |
Ar feadh i bhfad eile bhíodar mar sin ag cur cogaidh ar a chéile, |
so that for a great while they made war on one another still, |
|
nó cor b’éicen do Ghuairiu fá deoidh do dénam dia mhuintir uile Dúrlais aice féin |
go dtí gurbh éigean do Ghuaire lear mór tearmainn a dhéanamh dá mhuintir uile timpeall Durlais. |
and up to such time as Guaire (in order to please the great bulk of his people) must needs make peace. |
|
ocus iarna thoirsiugud mar sin |
Nuair a tuirsíodh mar sin iad |
He then thus wearied out, |
|
do hídhlaiced Gelgéis cu Coincoingelt |
tugadh Geilghéis do Chú Choinnealt, |
Geilghéis was made over to Cú Choinnealt |
|
co mbói co grádach eturru |
agus bhíodar go grách le chéile, |
and things went lovingly between them; |
|
ocus ba mór ann clú einig Choncoingelt fá Eirinn uili in inbaid sin |
agus móradh clú a n-oinigh ar fud Éireann. |
his generous reputation at this time standing high in Ireland. |
|
acht gér ba maithmechsom do mhuintir Ghuairi |
*ach cé gur mhaitheach eisean do mhuintir Ghuaire*, |
But, though he was placable to Guaire’s folk, |
|
dobeiread cella in tíre uili i bfásach |
*leag sé cealla na tíre uile i bhfásach* |
the churches of his land he desolated ever, |
|
ocus ba holc lá Guaire in ní sin. |
*agus ba holc an lá le Guaire an ní sin.* |
which in Guaire’s sight was an evil thing. |
|
is í tra celg dosgní Guaire ann sin |
Ach mar sin féin rinne Guaire cealg. |
Therefore the treason that Guaire put in practice was this: |
|
tocht co hairm a mbói Ciarán cluana mac Nóis cona chléir |
Tháinig sé áit a raibh Ciarán agus a chléirigh, |
to seek the spot where just then Ciarán of Clonmacnoise was with his clergy; |
|
ocus a fhuráil for Ciarán dol co Coincoingelt ocus a thabairt leis dochum shída ocus caratraid |
ag iarraidh air dul chuig Cú Choinnealt agus é a thabhairt leis chun síochána a dhéanamh. |
whom he would enjoin to go and bring back Cú Choinnealt, for to their mutual peace and amity; |
|
do gellad rigi beos friss i mbeol Chiaráin acht co tísad i tech Guairi. |
Gealladh ríghe i mbéal Ciaráin dó, ach go dtiocfadh sé go teach Guaire. |
in Ciarán’s mouth also was put a promise to Cú Choinnealt: that would he but come into Guaire’s house, he should unopposed be chief of his own country. |
|
iar sin tra ránaic Ciarán co hairm a mbói Cúchoingelt |
Ina dhiaidh sin tháinig Ciarán naofa leis an teachtaireacht go dti an áit a raibh Cú Choinnealt |
Ciarán found Cú Choinnealt accordingly, |
|
ocus bói ocá fhuráil fair cen ríge Connacht do léicean uad |
agus bhí ag tathant air gan an ríghe a ligint uaidh, |
and strenuously exhorted him not to let slip the power of Connacht: |
|
ar aba thaebtha fria Guaire. |
fiú má bhí air taobhú le Guaire. |
what though he must adventure himself with Guaire. |
|
ocus bói diu Gelgéis oca fhuráil fair |
Fós bhí Geilghéis á thathant air, |
Geilghéis as well persuading him; |
|
ór bói a fhios aice nach roibe celg oc Ciarán |
mar bhí fhios aici nach raibh cealg ar siúl ag Ciarán |
for well she knew that Ciarán nursed no treachery, |
|
ocus do sháil beos nach dingnead Guaire celg fria Ciarán. |
agus shíl sí nach leomhfadh Guaire cealg a imirt ar an naomh. |
nor could she surmise that Guaire would deal guilefully with the saint. |
|
do fhaem Cúchoingelt dul i nagaid a aicenta le Ciarán ann |
Thoiligh Cú Choinnealt ansin dul in aghaidh a thola in éineacht le Ciarán, |
Against his natural propensity Cú Choinnealt *in the end* consented to bear Ciarán company thither, |
|
ór ba hiomda aen oca fhaslach fair |
mar b’iomaí duine á iarraidh air, |
they also being many that entreated him to it |
|
ut dixit:— |
agus rinne sé an laoi ann: |
and he uttered:— |
Section 40
|
“Leasc liumsa dola for sét |
“Leisc liom dul sa bhealach, |
“Loath I am to set out on the way, |
|
acht cé triallaim ann fó cét; |
cé go bhfuil sibh am mhealladh; |
although I be escorted with a hundred; |
|
cidead is córa dam dul |
ach is cóir dom dul siar, |
but it is more fitting that I go, |
|
cé roiser cin co roisiur |
fillim nó nach bhfillim aniar. |
whether I come back or come back not. |
|
|
|
|
|
Atchonnarc aislinge nolc |
Is chonaic mé aisling olc — |
An evil vision I have seen: |
|
muca meic Colmáin dom lot; |
muca mhic Cholmáin am lot; |
that swine of Colmán’s son tore me; |
|
bud olc damsa in ní bias de |
is olc dúinne an ní bheas de |
for me (should the dream prove a true one) |
|
dá bfíortha in aislinge |
má fíortar ann m’aislingse. |
the matter will have ill event. |
|
|
|
|
|
Atchonnarc aislinge nolc |
Is chonaic mé aisling olc — |
An evil vision I have seen: |
|
muca meic Colmáin dom lot; |
muca mhic Cholmáin am lot; |
that swine of Colmán’s son rent me; |
|
má dia bfaghbainnse bás de |
dá ngeobhainn féin mo bhás de |
but though thereby I get my death, |
|
dá fhios ní dingninn leisce” |
dá fhios ní dhéanfainn leisce.” |
yet will I not be slack to visit him.” |
Section 41
|
(Oidead Choncoingelt iarum cen fhaghbáil ocus ní dár ndeoin). |
(Oidhe Chon Choinnealt anseo gan fháil - agus ní dár ndeoin). |
Here Cú Choinnealt’s death is not forthcoming, but that is not purposely on our part [scribe’s note]:— |
|
A haithle na laoidhe sin ránaic Ciarán in cliar ocus Cúchoingelt go dúrlas Guaire. |
I ndiaidh an laoi sin tháinig Ciarán agus Cú Choinnealt go Durlas Ghuaire. |
With a company of which Cú Choinnealt too was one, Ciarán came to Dúrlas, |
|
ro freasdlad ocus ro fritháiled ann iad co cenn teora haidchedh |
Freastalaíodh agus friotháladh ann orthu go ceann trí oíche |
where for three nights they were ministered to and cared for; |
|
ocus dorónad cengal ocus caradradh eidir Guaire ocus Coinchoingelt i bfiadnaisi Chiaráin. |
agus rinneadh ceangal agus cairdeas idir Guaire agus Cú Choinnealt i bhfianaise Chiaráin. |
and then in Ciarán’s presence a bond of peace between Guaire and Cú Choinnealt was entered into. |
|
fágbhus Ciarán in baile iar sin |
D’fhág Ciarán an baile ansin |
But Ciarán having now left the town, |
|
ocus is í comairle ar ar chinn Guaire co grodúrlamh ina dheoid sin fingal aille do dénam |
agus is í comhairle ar ar chinn Guaire go gairid ina dhiaidh sin fionaíl a dhéanamh |
shortly after that what Guaire plotted was to execute a parricidal deed |
|
ar a bhráthair ocus ar a chliamhain |
ar a bhráthair is ar a chliamhain. |
on his kinsman, on his son-in-law, |
|
ar chétna naem Eirenn. |
|
and on a foremost saint of Ireland. |
|
cid tra acht do críochnaiged in comairle sin le Guaire mac Colmáin meic Echach i ndúrlas Guairi |
Is mar sin a críochnaíodh an chomhairle le Guaire mac Colmáin i nDurlas Ghuaire, |
In Dúrlas therefore, and by Guaire son of Colmán, son of Eochaidh, was wrought out a design |
|
co ro básaiged leis Cúchoingelt mac Eogain bél do’n chur sin . . . . . . |
gur básaíodh Cú Choinnealt mac Eoghain Bhéil don chor sin, |
following which Eoghan Béal’s son Cú Choinnealt was there and then put to death . . . . . . |
|
ut dixit:— |
agus dúradh de: |
as one said:— |
Section 42
|
Fás anocht áittreb Eogain |
Fás anocht áitreabh Eoghain |
Eoghan’s dwelling-place is void tonight, |
|
ór is é dia do deonaig; |
óir is é Dia a dheonaigh, |
God having permitted it; |
|
nír fás ó shoin crann ná clach |
níor fásaíodh riamh crann ná cloch |
whether of timber or of stone, no house is sprung up there; |
|
beid esbadaig na fásach |
ba chóimheas ann d’fhásach. |
a lonely wilderness it shall be ever. |
|
|
|
|
|
|
Cé easpach áitreabh Eoghain |
(Though Eoghan’s abode is lacking |
|
|
a fheiceáil mar atá faoi dheoladh (.i.dola), |
seeing it, as it is,in distress, |
|
|
mó is dubhach Eoghan gan oil |
sorrowful is blameless Eoghan |
|
|
ar feadh a thaoibh sa talamh. |
as long as his side *lies* in the earth). |
|
|
|
|
|
Ba cend degban is deorad |
Ba cheann dea-bhan is deoradh |
A protector of women and of children |
|
in laechmílid cen leonad; |
an laoch-mhílidh gan leonadh, |
the unconquered hero-warrior was |
|
ba cend ceithern ocus cliar |
ba cheann ceithearn agus cliar, |
— a leader of armed bands, of bardic companies — |
|
nír b’ingnad cách cá chomriar |
níorbh ionadh cách a chomhriar. |
well might all men obey him. |
|
|
|
|
|
Maith é ac cumdach a charat |
Maith é ag cosaint a charad |
He was good to serve his friends’ necessity, |
|
nír ghell aimless escarat; |
is ag déanamh aimhlis eascarad; |
he never shirked from doing harm to enemies; |
|
laemscar fá innmas d’filid |
scaipeadh ionnús go fial d’fhilí, |
— of largesse to the poets he was prodigal — |
|
nír ib cuirm i cúltigib |
ní ólfadh coirm i gcúltithe. |
no ale-drinker in backward houses. |
|
|
|
|
|
Mian leis ceol téd in cach than |
Mian leis gáir théad in gach am, |
At all times he desired music of the strings |
|
ba binn leis gotha gadar; |
ba bhinn leis gutha gadhar; |
— the cry of hounds was melody to him — |
|
mian leis sluag mór fá medaib |
mian leis meidhir ar shluaite fear, |
in a great mead-carousing company he had delight, |
|
nír fhaem ól ar insedhaib |
fuath leis ól in uatha. |
nor e’er consented to a feast in islands. |
|
|
|
|
|
Tan ruc a mháthair cen lén |
Tráth rug a mháthair gan léan |
When first the mother happily brought forth |
|
ua Oilella Eogan bél; |
ua Ailealla, Eoghan Béal, |
Ailill’s grandson Eoghan Béal, |
|
do bhíodh risin sulgorm seng |
d’fháiltigh leis an tsúl-ghorm sheang |
the little blue-eyed thing was welcomed |
|
bél cach tuaithi ina thimchell |
béal gach tuaithe ina thimpeall. |
by the mouth [i.e. the acclamation] of every county round about. |
|
|
|
|
|
Aire do len Eogan bél |
Uaidh sin lean Eoghan Béal |
Therefore it was that (as I now proclaim) |
|
do lennán Chonnacht ní chél; |
ar leannán Connacht i gcéin; |
the name of Eoghan Bél adhered to him; |
|
bél cach flatha ina lenub |
aire gach fhlatha ina leanbh |
to Connacht’s favourite, and to Fiachra’s grandson of the flowing hair, |
|
ar ó Fiachrach foltlebur |
ar ua Fiachra fholt-fhada. |
the suffrage of all chiefs was given. |
|
|
|
|
|
I cionn a sé mbliadan déc |
I gceann a shé mblian déag |
With sixteen years completed |
|
do ba lór do’n mhac a mhét; |
ba leor don mhac a mhéid; |
the stripling’s bulk sufficed him; |
|
ní lámthai ó shoin immach |
ní leomhfaí as sin amach |
no man adventured raid or robbery, |
|
crech ná faghal ua bFiachrach |
foghail Ó Fiachra ná a gcreach. |
upon Uí Fhiachrach thenceforth. |
|
|
|
|
|
A mhenma ar Mide meic Fhlainn |
A mheanma ar Mhí mhic Fhlainn, |
His mind inclined to Meath, the portion of Flann’s son |
|
a dhess fri ráith mbuig mBrénainn; |
a dheas le Ráth bog Bréanainn, |
— his right hand was towards Bréanainn’s fertile Rath |
|
a cháin re Cruachain cliaraig
|
a chaoin le Cruachan cliarach, |
— his ‘smooth side’[i.e. his amity] towards Cruachan of poetic companies |
|
a escáin re hOirghiallaib |
a eascaoin le hOirialla. |
— his ‘rough side’ [i.e. his enmity] turned to them of Oriel. |
|
|
|
|
|
Mian leis Oirgialla ána |
Mian leis Oirialla ána |
He revelled in the attack made |
|
do chothugud a chána; |
do shíor-chothú a chána, |
to enforce his tribute upon Oriel’s noble men |
|
ocus síol Eogain d’argain |
agus síol Eoghain a orgain, |
— in despoiling of Eoghan’s seed, |
|
ocus cosc a chomardaig |
agus dian-chosc a gcomhardaidh. |
and in checking of their federation. |
|
|
|
|
|
Ní hé do biad ná do bí |
Ní hé a bheadh ná a bhí |
Never was he the man to be a single month |
|
ní bud uilli iná énmí; |
ní ba chéine ná aon mhí |
— nor at any time was he so long actually — |
|
can seolad ar tír nó ar tuinn |
gan seoladh ar tír nó ar toinn |
without a progress, whether by land or else by sea, |
|
do chrechad cheníl Chonuill |
do chreachadh Cineáil Chonaill. |
to plunder Conall’s progeny. |
|
|
|
|
|
Nír fhácbadh Eogan in áig |
Níor fhág ann Eoghan an áigh, |
Yonside of Assaroe upon a time |
|
tar es ruaid ba ruac dígáir; |
thar Eas Rua ina ruaig lán, |
(and a gallant rush it was) eastward or westward |
|
boin ac ulltach tiar ná tair |
bó ag Ultach thiar ná thoir |
Eoghan left not with Ulster a single cow |
|
can tabairt i Connachtaib |
gan tabhairt leis i gConnachtaibh. |
that he brought not into Connacht. |
|
|
|
|
|
Gabais ferg clanna Néill náir |
Ach ghabh fearg Clann Néill náir, |
Fury fell on Niall’s noble children, |
|
líonaid iat borrfad is báig; |
líonadh iad le borradh is báidh (.i. lonn), |
swelling and martial rage occupied them; |
|
cor aircset ó Drobháis duinn |
gur oirg siad ó Dhroibhéis doinn |
from the dark Drowes to Keshcorann |
|
co céis collchailltig Coruinn |
go Céis choill-choilltigh Chorainn. |
of the hazel woods they laid all waste. |
|
|
|
|
|
Ní roibi Eogan ann sin |
Ní raibh Eoghan féin ansin |
At which time Eoghan’s strength |
|
acht mad becán dá mhuintir; |
ach díorma beag dá mhuintir, |
was but a small part of his people: |
|
coin is eich is mná malla |
coin is eich is mná mánla |
there where he was (with horses and with hounds, |
|
i nardbrug úi Oilealla |
in ardbhrú Uí Ailella. |
with langorous women) in the high burg of Ailill’s grandson. |
|
|
|
|
|
Mar atchonnairc na crecha |
Mar chonaic sé na creacha |
He (seeing his country’s preys |
|
cá gcur sin sligid secha; |
á gcur ar an slí sceacha, |
driven past him on their way); |
|
téit fúthaib cuirid na gceann mar dham ndásachtach ndileann. |
*rug* fúthu curaidh ’na gceann mar dhamh dásachtach díleann. |
went into them [Ulster], *encountered them* like a mighty and a raging bull. |
|
|
|
|
|
Benais a chreich do chloinn Néill |
Baintear a gcreach de Chlanna Néill, |
From the children of Niall he rends their prey, |
|
gontar rí ó bFiachrach féin; |
gointear arm ua Fiachra féin; |
but he, Uí Fhiachrach’s king, himself is wounded; |
|
co fuair bás ar tocht dá thaig |
fuair sé bás ar theacht dá thigh — |
then having reached his own house dies, |
|
fás anocht áittreb Eogain |
fás anocht áitreabh Eoghain. |
and desert is Eoghan’s home to-night. |
|
|
|
|
|
Is fás áittreb choemchellaig |
Is fás áitreabh caomh Ceallaigh |
Desert is gentle Ceallach’s dwelling too, |
|
arna rubad do rennaib; |
tar éis a thitim de reanna; |
home of him that by point of weapon mangled lies; |
|
ó atbath mac Eogain cen acht |
ó básaíodh mac Eoghain gan acht |
Eoghan’s son being beyond all controversy dead, |
|
dofaethsat cella Connacht |
titfidh freisin cealla Connacht. |
the churches of Connacht are perished away. |
|
|
|
|
|
Is fás áittreb coemchellaig |
Is fás áitreabh caomh Ceallaigh |
Gentle Ceallach’s dwelling-place is desert, |
|
arna rubad do rennaib; |
tar éis a thitim de reanna; |
he being torn by weapon’s points |
|
. . . . . . . . . |
|
. . . . . |
|
. . . . . . . . . |
|
. . . . . |
|
Is fás áittreb Chonchoingelt |
Is fás áitreabh Cú Choinnealt |
Desert Cú Choinnealt’s habitation is, |
|
dá tucsat tuatha tromserc; |
dá dtugadh tuatha trom-shearc; |
home of one to whom whole countries gave great love |
|
. . . . . . nsa cró |
a theach mar atá is mór-thrua, |
. . . . . |
|
mar . . . . niarmó |
gan mac, gan ua, gan iaró. |
. . . . . |
|
|
|
|
|
Intí ba mó tnúth Muaidi |
Doiligh liom onchú Mhuaidhe |
He whom the Moy did most affect: |
|
do thuitim le gus Guairi; |
a thitim le gus Guaire; |
[alas] that by Guaire’s violence he should be fallen; |
|
tróg in ní a dtarla a spéis |
trua an ní a dtarla a spéis, |
alas for her whom ’twas his fate to love, |
|
dursan éistecht fri Gelghéis |
is dursan é do Gheilghéis. |
woe that he ever gave ear to Geilghéis. |
|
|
|
|
|
Dia m’fess do Chiarán ó chluain |
Murarbh é Ciarán ó Chluain |
Had Ciarán but known all, |
|
ní bfuighbed in noided fuair; |
ní bhfaigheadh an oidhe a fuair — |
ne’er had he found the death he met |
|
is Brénainn in chrábaid ghlain |
is Bréanainn an chrábhaidh ghlain, |
— had Bréanainn of pure piety but known it, |
|
is mac Duach ó Chonnachtaib |
is mac Duach gona daltaí. |
or mac Duach of the Connachtmen. |
|
|
|
|
|
Ní dechaid lasin tréda |
Ní dheachaigh leis an triúr sin |
Until for a spell he had denied them first, |
|
co tuc athaidh dá néra; |
go dtug achar dá ndiúltú, |
[to Guaire’s house] he went not with the company |
|
co ndernsat fair fri denus |
go ndearna siad air le déineas (.i. le haghaidh am fada), |
— went not till for a time they perpetrated fasting on him, |
|
troscad ocus trédenus |
troscadh agus tréanas. |
and a three days’ abstinence from meat. |
|
|
|
|
|
Do ráid Géis ós in ngruaid nglain |
Is é dúirt Geilghéis faoi ghrua ghlan |
Said Geilghéis of the blooming cheek, |
|
fri mac nildelbach nEogain; |
le mac il-dealbhach Eoghain: |
to Eoghan’s most comely son: |
|
“in dingéntása féin fell |
“An ndéanfá thusa féin feall |
“and wouldst thou then deal treasonably |
|
ar einech ardnaem Eirenn? |
ar oineach ard-naomh Éireann? |
with the honour of Ireland’s exalted saints? |
|
|
|
|
|
Dia tintása do Guaire |
Dá mbainfeá thusa de Ghuaire |
Hadst thou to Guaire but given up |
|
Dúrlas mínriascach Muaide; |
Durlas mín-riascach Mhuaidhe, |
Dúrlas and the level marshland of the Moy, |
|
ní bud dolta duit dá thig |
ní bheadh ort dul dá thigh |
thou hadst not needed now to go into his house |
|
ar einech nóim ná neimid |
ar oineach naomh ná neimhidh. |
with guarantee of saint or nemhed. |
|
|
|
|
|
Ni hinann glicas ná gáis |
Ní hionann gliceas ná gaois, |
Wit and wisdom are not equal |
|
ní hinann engnam ná áis; |
ní hionann crógacht ná aois, |
— not equal age and hardihood — |
|
ní hinann buca ná báig |
ní hionann boige ná bá |
gentleness and affection are not equal |
|
dáibse is do chlannaib Cholmáin” |
díbhse is do Chlanna Colmáin.” |
in you and in Clann Colmáin.” |
|
|
|
|
|
“Dia marbthar mise imbárach” |
“Bíodh go maraítear mé amárach,” |
“If I should be killed tomorrow,” |
|
bar Cúchoingelt comdálach; |
ar Cú Choinnealt comhdhálach, |
Cú Choinnealt of the conventions answered: |
|
“rachat oraib ós maith lib |
“rachaidh mé uaibh, más maith libh, |
“I shall go from ye, if it pleases |
|
co tech meic Cholmáin chliaraig” |
go teach mic Cholmáin chliaraigh.” |
to the house of Colmán’s many-retinued son.” |
|
|
|
|
|
Gabait umpa co héimid |
Ghabh siad umpu go gléasta |
The clergy and Cú Choinnealt |
|
Cúchoingelt is na cléirig; |
Cú Choinnealt is na cléirigh, |
in haste equipped them; |
|
co ráncatar uainn co cert |
nó go dtángadar go ceart |
and, Cú Choinnealt leading, |
|
co Dúrlas fá Choinchoingelt |
go Dúrlas le Cú Choinnealt. |
held straight course to Dúrlas. |
|
|
|
|
|
Gér bfercach Ciarán ó chluain |
Cé feargach Ciarán ó Chluain, |
Though Ciarán of Cluain were a man prone to wrath, |
|
cér bfertach Brénainn co mbuaid; |
cé feartach Bréanainn faoi bhua, |
and potent as were Bréanainn’s miracles: |
|
nír dhéch mac Colmáin na gcrech |
níor chlaon mac Colmáin na gcath |
yet never a look Colmán’s son, the destroyer, |
|
do’n chuire chomhslán chléirech |
don chuire corp-seang cléireach. |
cast on that perfect band of clerks to heed them. |
|
|
|
|
|
Ar sin iurait in arcain |
Ansin a rinneadh an orgain |
Then destruction was made |
|
itir fhán ocus ardaib; |
idir ísle agus arda, |
in both low places and high; |
|
co bfuair bás mar do bí i ndán |
go bhfuair an Chú an bás ba dual |
so that Cú Choinnealt, as was ordained, perished |
|
le cloinn chúillebair Cholmán |
le clann chúil-leabhair Cholmáin. |
at long-haired Clann Colmáin’s hands. |
|
|
|
|
|
Escanait é can fhuirech |
Eascainid (.i. d’eascainíodar) é gan fhuireach, |
Without reprieve they banned him then, |
|
na naeim sin Guaire guinech; |
na naoimh sin Guaire goineach; |
those saints cursed murderous Guaire: |
|
millseat a bhetha is a bhás |
mhill siad a bheatha is a bhás, |
his life, his death, they blighted both, |
|
co bfuil a phort folam fás |
go bhfuil a phort folamh fás. |
so that this spot is void and desert. |
|
|
|
|
|
[.Finit.] |
*Finit* |
*Finit* |